Go To Mantra
Viewed 411 times

वि॒श्व॒दानीं॑ सु॒मन॑सः स्याम॒ पश्ये॑म॒ नु सूर्य॑मु॒च्चर॑न्तम्। तथा॑ कर॒द्वसु॑पति॒र्वसू॑नां दे॒वाँ ओहा॒नोऽव॒साग॑मिष्ठः ॥५॥

English Transliteration

viśvadānīṁ sumanasaḥ syāma paśyema nu sūryam uccarantam | tathā karad vasupatir vasūnāṁ devām̐ ohāno vasāgamiṣṭhaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

वि॒श्व॒ऽदानी॑म्। सु॒ऽमन॑सः। स्या॒म॒। पश्ये॑म। नु। सूर्य॑म्। उ॒च्चर॑न्तम्। तथा॑। क॒र॒त्। वसु॑ऽपतिः। वसू॑नाम्। दे॒वान्। ओहा॑नः। अव॑सा। आऽग॑मिष्ठः ॥५॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:52» Mantra:5 | Ashtak:4» Adhyay:8» Varga:14» Mantra:5 | Mandal:6» Anuvak:5» Mantra:5


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर मनुष्य क्या करें, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे विद्वन् ! (अवसा) रक्षा आदि के साथ (आगमिष्ठः) अतीव आने और (वसूनाम्) वसुओं के बीच (वसुपतिः) पदार्थों की पालना करनेवाले और (ओहानः) रक्षक आप जैसे हम लोगों को (देवान्) विद्वान् (करत्) करें (तथा) वैसे हम लोग (विश्वदानीम्) सर्वदा (सूर्य्यम्) सूर्यमण्डल जो (उच्चरन्तम्) ऊपर को चढ़ता है उसे (पश्येम) देखें और (नु) शीघ्र (सुमनसः) प्रसन्नचित्त (स्याम) होवें ॥५॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमालङ्कार है। जैसे प्रीति से अध्यापक और उपदेशक विद्यार्थियों को और उपदेश सुननेवालों को विद्वान् करके सुखी करते हैं, वैसे ही पढ़नेवालों और उपदेश सुननेवालों को चाहिये कि विद्वान् होकर भी इनका सदा सत्कार करें ॥५॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

सुमनसः स्याम

Word-Meaning: - [१] गत मन्त्र के अनुसार पितरों से पवित्र जीवनवाले बनाये जाते हुए हम (विश्वदानीम्) = सदा (सुमनसः) = उत्तम मनवाले स्याम हों। हम सदा (उच्चरन्तम्) = उदय होते हुए (सूर्यम्) = सूर्य को (नु) = निश्चय से (पश्येम) = देखें। इस उदय होते हुए सूर्य की किरणों के सेवन से जहाँ रोगकृमियों के आक्रमण से अपने को बचाएँ, वहाँ इस सूर्य से निरन्तर गतिशीलता की प्रेरणा लेकर दीप्त जीवनवाले बनें । [२] (वसूनां वसुपतिः) = सब वसुओं के [धनों के] पति प्रभु तथा (करद्) = वैसी हैं। कृपा करें कि (देवान्) = दिव्यगुणों को प्राप्त कराते हुए (ओहान:) = विद्या की कामनावाले शिष्यों का पालन करते हुये वे प्रभु (अवसा) = रक्षण के हेतु से (आगमिष्ठः) = हमें अधिक से अधिक समीपता से प्राप्त होनेवाले हों।
Connotation: - भावार्थ– हम सदा प्रसन्न मनवाले हों। उदय होते हुए सूर्य से गतिशीलता व दीप्ति की प्रेरणा लें। प्रभु के अनुग्रह से दिव्यगुणों को प्राप्त करें तथा प्रभु से रक्षणीय हों ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्मनुष्याः किं कुर्य्युरित्याह ॥

Anvay:

हे विद्वन्नवसाऽऽगमिष्ठो वसूनां वसुपतिरोहानो भवान् यथाऽस्मान् देवान् करत् तथा वयं विश्वदानीं सूर्य्यमुच्चरन्तं पश्येम नु सुमनसः स्याम ॥५॥

Word-Meaning: - (विश्वदानीम्) सर्वदा (सुमनसः) प्रसन्नचित्ताः (स्याम) (पश्येम) (नु) सद्यः (सूर्य्यम्) (उच्चरन्तम्) ऊर्ध्वं प्राप्नुवन्तम् (तथा) (करत्) कुर्यात् (वसुपतिः) वसूनां पदार्थानां पालकः (वसूनाम्) (देवान्) विदुषः (ओहानः) रक्षकः (अवसा) रक्षणादिना (आगमिष्ठः) अतिशयेनाऽऽगन्ता ॥५॥
Connotation: - अत्रोपमालङ्कारः। यथा प्रीत्याऽध्यापकोपदेशका विद्यार्थिनः श्रोतॄंश्च विदुषः कृत्वा सुखिनः कुर्वन्ति तथैवाऽध्येतृभिः श्रोतृभिश्च विद्वांसो भूत्वाप्येते सदा सत्करणीयाः ॥५॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - May we always be happy at heart and see the sun rise and sojourn in space higher and higher. May the lord protector of health and wealth and honour come with all modes of protection and progress, call upon us to rise and raise us to the heights of brilliance and generosity.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Duties of men-is told.

Anvay:

O enlightened person ! you who come to us with protective power and preserve wealth and all other objects, making us highly learned also. Let us see the sun rising for a long time and be always cheerful.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - As the teachers and preachers make all their pupils and bearers happy by making them enlightened, in the same manner ; the students and bearers should honor them well after becoming scholars.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमालंकार आहे. जसे अध्यापक व उपदेशक प्रेमाने विद्यार्थ्यांना व उपदेश ऐकणाऱ्यांना विद्वान करून सुखी करतात तसे शिकणाऱ्यांनी व उपदेश ऐकणाऱ्यांनी विद्वान बनून त्यांचा सत्कार करावा. ॥ ५ ॥