Go To Mantra
Viewed 400 times

अध्व॑र्यो वीर॒ प्र म॒हे सु॒ताना॒मिन्द्रा॑य भर॒ स ह्य॑स्य॒ राजा॑। यः पू॒र्व्याभि॑रु॒त नूत॑नाभिर्गी॒र्भिर्वा॑वृ॒धे गृ॑ण॒तामृषी॑णाम् ॥१३॥

English Transliteration

adhvaryo vīra pra mahe sutānām indrāya bhara sa hy asya rājā | yaḥ pūrvyābhir uta nūtanābhir gīrbhir vāvṛdhe gṛṇatām ṛṣīṇām ||

Mantra Audio
Pad Path

अध्व॑र्यो॒ इति॑। वी॒र॒। प्र। म॒हे। सु॒ताना॑म्। इन्द्रा॑य। भ॒र॒। सः। हि। अ॒स्य॒। राजा॑। यः। पू॒र्व्याभिः॑। उ॒त। नूत॑नाभिः। गीः॒ऽभिः। व॒वृ॒धे। गृ॒ण॒ताम्। ऋषी॑णाम् ॥१३॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:44» Mantra:13 | Ashtak:4» Adhyay:7» Varga:18» Mantra:3 | Mandal:6» Anuvak:4» Mantra:13


SWAMI DAYANAND SARSWATI

कौन इस पृथिवी पर राजा होने के योग्य है, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (अध्वर्यो) नहीं हिंसा करनेवाले (वीर) दुष्टों की हिंसा करनेवाले ! (यः) जो (राजा) राजा (गृणताम्) प्रशंसा करनेवाले (ऋषीणाम्) मन्त्रों के अर्थ जाननेवालों की (पूर्व्याभिः) पूर्व जनों से सेवित (उत) भी (नूतनाभिः) नवीन वर्त्तमान (गीर्भिः) वाणियों से (वावृधे) वृद्धि को प्राप्त होता है (सः, हि) वही (अस्य) इस राज्य का राजा होने को योग्य हो, वैसे आप (सुतानाम्) उत्पन्न हुए पदार्थों के (महे) बड़े (इन्द्राय) अत्यन्त ऐश्वर्य्य के लिये इन को (प्र, भर) धारण करिये ॥१३॥
Connotation: - वही राज्य पालन करने और बढ़ाने को समर्थ होता है, जो यथार्थवक्ताओं के सहित, उत्तम प्रकार शिक्षित और न्यायेश होवे और वही विद्वान् होता है, जो शिष्ट जनों से नित्य उपदेश सुनता है ॥१३॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

पूर्वाभिः उत नूतनाभिः

Word-Meaning: - [१] हे वीर शत्रुओं को कम्पित करनेवाले (अध्वर्यो) = यज्ञशील पुरुष ! (महे) = उस महान् (इन्द्राय) = परमैश्वर्यशाली प्रभु की प्राप्ति के लिये (सुतानां प्रभर) = इन उत्पन्न सोमों का धारण कर । ये सुरक्षित सोम ही तुझे प्रभु प्राप्ति के योग्य बनायेंगे। (सः हि) वे प्रभु ही (अस्य राजा) = इस सोम को जीवन में दीप्त करनेवाले हैं। अर्थात् हमारे जीवनों में सोम का स्थापन करके प्रभु हमें दीप्त जीवनवाला बनाते हैं । [२] (यः) = जो प्रभु (गृणतां ऋषीणाम्) = स्तुति करनेवाले तत्त्वद्रष्टा ज्ञानियों की (पूर्व्याभिः) = पूर्वकाल में होनेवाली (उत) = और (नूतनाभिः) = इस समय होनेवाली नवीन (गीर्भिः) = स्तुतिवाणियों से (वावृधे) = बढ़ाये जाते हैं। वे प्रभु ही इस सोम के द्वारा हमारे जीवन को दीप्त करते हैं। प्रभु स्तवन ही सोमरक्षण का साधन होता है। प्रभु स्तवन से सोमरक्षण होता है, रक्षित सोम से ज्ञानाग्नि के दीपन के द्वारा प्रभु दर्शन होता है ।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु प्राप्ति के लिये हम सोमरक्षण द्वारा दीप्त जीवनवाले बनें। सोमरक्षण के लिये सदा स्तुतिशील हों।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

कोऽत्र राजा भवितुं योग्य इत्याह ॥

Anvay:

हे अध्वर्यो वीर ! यो राजा गृणतामृषीणां पूर्व्याभिरुत नूतनाभिर्गीर्भिर्वावृधे स ह्यस्य राष्ट्रस्य राजा भवितुं योग्यस्तथा त्वं सुतानां मह इन्द्रायैतान् प्र भर ॥१३॥

Word-Meaning: - (अध्वर्यो) अहिंसक (वीर) दुष्टानां हिंसक (प्र) (महे) महते (सुतानाम्) निष्पन्नानां पदार्थानाम् (इन्द्राय) परमैश्वर्याय (भर) धर (सः) (हि) (अस्य) (राजा) (यः) (पूर्व्याभिः) पूर्वैः सेविताभिः (उत) अपि (नूतनाभिः) नवीनाभिर्वर्तमानाभिः (गीर्भिः) (वावृधे) वर्धते। अत्र तुजादीनामित्यभ्यासदैर्घ्यम्। (गृणताम्) प्रशंसकानाम् (ऋषीणाम्) मन्त्रार्थविदाम् ॥१३॥
Connotation: - स एव राज्यं पालयितुं वर्धयितुं च शक्नोति य आप्तैस्सहितः सुशिक्षितो न्यायेशो भवत्स एव विद्वान् भवति यः शिष्टेभ्यो नित्यमुपदेशं शृणोति ॥१३॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O brave high priest of the social order of the yajna of love and non-violence, bear the best of soma distilled for homage in honour of the great Indra, ruler of the world. He alone is the ruler of this order worthy to rule who rises in personal and social esteem by the holy voices, both old and new, of the admirers and the wise seers of the land.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Who is fit to be a king-is told.

Anvay:

O (non-violent in spirit but destroyer of the wicked enemies) king! he alone is fit to be the ruler of this State, whose power is enhanced by the ancient and recent words of the admiring knowers of the meanings of the mantras. Hold (utter) these inspiring words for the development and growth of all articles that have been prepared.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - He alone is fit to nourish and make the state advanced, who is trained well by absolutely truthful enlightened persons and administrator of justice. He alone becomes a good scholar, who hears the teachings given by righteous enlightened men.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - भावार्थ- जो विद्वानांकडून उत्तम प्रकारे शिक्षित, न्यायी व विद्वान होतो व जो सभ्य लोकांचा उपदेश ऐकतो तोच राज्यपालन करू शकतो व राज्य वाढवू शकतो. ॥ १३ ॥