Go To Mantra
Viewed 433 times

उ॒त स्य वा॒ज्य॑रु॒षस्तु॑वि॒ष्वणि॑रि॒ह स्म॑ धायि दर्श॒तः। मा वो॒ यामे॑षु मरुतश्चि॒रं क॑र॒त्प्र तं रथे॑षु चोदत ॥७॥

English Transliteration

uta sya vājy aruṣas tuviṣvaṇir iha sma dhāyi darśataḥ | mā vo yāmeṣu marutaś ciraṁ karat pra taṁ ratheṣu codata ||

Mantra Audio
Pad Path

उ॒त। स्यः। वा॒जी। अ॒रु॒षः। तु॒वि॒ऽस्वनिः॑। इ॒ह। स्म॒। धा॒यि॒। द॒र्श॒तः। मा। वः॒। यामे॑षु। म॒रु॒तः॒। चि॒रम्। क॒र॒त्। प्र। तम्। रथे॑षु। चो॒द॒त॒ ॥७॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:56» Mantra:7 | Ashtak:4» Adhyay:3» Varga:20» Mantra:2 | Mandal:5» Anuvak:4» Mantra:7


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (मरुतः) मनुष्यो ! जो (वाजी) वेगवान् (इह) इस में (अरुषः) मर्मस्थल के (तुविष्वणिः) बल का सेवी (दर्शतः) देखने योग्य (धायि) धारण किया जाता है (स्यः) वह (यामेषु) यम आदि से युक्त उत्तम व्यवहारों वा प्रहरों में (वः) आप लोगों को (चिरम्) बहुत कालपर्य्यन्त (मा) मत (स्म) ही (करत्) करे अर्थात् न निषेध करे (तम्, उत) उसी को (रथेषु) रथों में (प्र, चोदत) प्रेरित करो ॥७॥
Connotation: - जो अग्निविद्या को धारण करते हैं, उनका सब समय में सत्कार करो ॥७॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्राणसाधना

Word-Meaning: - [१] हे प्राणो ! (उत) = और (स्यः) = वह (वाजी) = शक्तिशाली, (अरुषः) = आरोचमान, (तुविष्वणिः) = महान् स्तुति शब्दोंवाला, (दर्शत:) = दर्शनीय यह अन्तःकरण (इह) = यहाँ इस शरीर में (स्म) = निश्चय से (धायि) = धारण किया जाता है। प्राणसाधना से ही वस्तुत: मन 'शक्तिशाली, ज्ञानदीप्त व प्रभु स्तवनवाला' बनता है। [२] हे (मरुतः) = प्राणो ! यह मन (वः यामेषु) = तुम्हारी गतियों के होने पर (मा चिरं करत्) = बाहर विषयों में देर तक भटकता न रहे। यह शीघ्र ही विषय-व्यावृत्त होकर शरीर में निरुद्ध हो । (तम्) = उस मन को आप (रथेषु) = इन शरीर-रथों में ही (प्रचोदत) = प्रकर्षेण प्रेरित करो। ये भटके नहीं ।
Connotation: - भावार्थ- प्राणसाधना से मन शरीर में ही निरुद्ध होकर 'शक्तिशाली, आरोचमान व खूब स्तुतिवाला' बनता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे मरुतो ! यो वाजी इहाऽरुषस्तुविष्वणिर्दर्शतो धायि स्यो यामेषु वश्चिरं मा स्म करत्तमुत रथेषु प्र चोदत प्रेरयत ॥७॥

Word-Meaning: - (उत) (स्यः) सः (वाजी) वेगवान् (अरुषः) मर्मणः (तुविष्वणिः) बलसेवी (इह) अस्मिन् (स्म) (धायि) ध्रियते (दर्शतः) द्रष्टव्यः (मा) (वः) युष्मान् (यामेषु) यमादियुक्तशुभव्यवहारेषु प्रहरेषु वा (मरुतः) मानवाः (चिरम्) (करत्) कुर्यात् (प्र) (तम्) (रथेषु) (चोदत) ॥७॥
Connotation: - येऽग्निविद्यां धरन्ति तान् सर्वदा सत्कुरुत ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - And now, O Maruts, adventurers and explorers of the earth, that volatile, wondrous and vociferous energy of red flames is here used in the chariot. It would not delay you any more in your advancement. Ignite and accelerate it in the chariots.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject (of science of Agni. Ed.) is further described.

Anvay:

O mighty persons ! this Agni-like very strong and speedy red horse, loudly neighing (and beautiful to be hold, has been placed here. Let him not delay you in your good dealings endowed with YAMAS and NIYAMAS of fixed periods (here two meanings of the word ч are given Ed.) Spur him forth in your vehicles.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Always honour those persons who are well- versed in the science of Agni (fire and electricity).
Footnote: पंच यमाः -- अहिंसा सत्यास्तेय ब्रह्मचर्या - परिग्रहाः यमाः । पंच नियमाः - शौचसंतोष तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः 5. Yamas—Non-violence. truthfulness, non-theft (Restraints), Brahmacharya (continence) non-attachment (non-covetousness Ed.). 5. Niyamas (observances). Cleanliness. contentment, austerity, study of the scriptures and surrender to God.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - ज्यांना अग्निविद्या येते त्यांचा सदैव सत्कार करा. ॥ ७ ॥