Go To Mantra
Viewed 378 times

वेर॑ध्व॒रस्य॑ दू॒त्या॑नि वि॒द्वानु॒भे अ॒न्ता रोद॑सी संचिकि॒त्वान्। दू॒त ई॑यसे प्र॒दिव॑ उरा॒णो वि॒दुष्ट॑रो दि॒व आ॒रोध॑नानि ॥८॥

English Transliteration

ver adhvarasya dūtyāni vidvān ubhe antā rodasī saṁcikitvān | dūta īyase pradiva urāṇo viduṣṭaro diva ārodhanāni ||

Mantra Audio
Pad Path

वेः। अ॒ध्व॒रस्य॑। दू॒त्या॑नि। वि॒द्वान्। उ॒भे इति॑। अ॒न्तरिति॑। रोद॑सी॒ इति॑। स॒म्ऽचि॒कि॒त्वान्। दू॒तः। ई॒य॒से॒। प्र॒ऽदिवः॑। उ॒रा॒णः। वि॒दुःऽत॑रः। दि॒वः। आ॒ऽरोध॑नानि॥८॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:7» Mantra:8 | Ashtak:3» Adhyay:5» Varga:7» Mantra:3 | Mandal:4» Anuvak:1» Mantra:8


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे विद्वन् (सञ्चिकित्वान्) उत्तम प्रकार कार्य करने की इच्छा करनेवाले (विद्वान्) विद्यावान् पुरुष ! (विदुष्टरः) अत्यन्त ज्ञाता हुए आप जो (वेः) व्याप्त (अध्वरस्य) न नष्ट करने योग्य व्यवहार के (दूत्यानि) संदेश पहुँचानेवाले के सदृश कर्म्मों को और (अन्तः) मध्य में (उभे) दोनों (रोदसी) अन्तरिक्ष और पृथिवी को (दूतः) संदेश पहुँचानेवाला (प्रदिवः) प्राचीन (उराणः) बहुत कार्य करता हुआ जाता है, उसको जानके (दिवः) प्रकाश के (आरोधनानि) सब प्रकार के ग्रहण करने को (ईयसे) प्राप्त होते हो, इससे सुख को प्राप्त होते हो ॥८॥
Connotation: - हे मनुष्यो ! जो बिजुली रूप अग्नि सम्पूर्ण शिल्पिजन का दूत के सदृश प्रेरणा करनेवाला, अनादि काल से सिद्ध और सम्पूर्ण पदार्थों में व्याप्त है, उसकी उत्पत्ति और निरोध से बहुत कार्य्यों को सिद्ध करके ऐश्वर्य्य को प्राप्त होओ ॥८॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

यज्ञ के सन्देशवाहक प्रभु

Word-Meaning: - [१] वह (विद्वान्) = ज्ञानी प्रभु (अध्वरस्य) = यज्ञ के (दूत्यानि) = दूत कर्मों को (वे:) = [गन्ता] करनेवाला होता है, अर्थात् वे प्रभु सब प्रजाओं के लिये यज्ञों का सन्देश प्राप्त कराते हैं 'सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः, अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्ट कामधुक्' । वे प्रभु (उभे रोदसी) = दोनों द्यावापृथिवी के (अन्तः) = बीच में, अन्तरिक्ष में मस्तिष्क व शरीर के मध्य हृदयान्तरिक्ष में (संचिकित्वान्) = सम्यक् निवास करनेवाले होते हैं [कित निवासे] हृदय देश ही प्रभु का 'परम परार्ध' है। इस हृदय देश में, हे प्रभो! आप (दूतः ईयसे) = ज्ञान का सन्देश देते हुए गति करते हैं । [२] (दिवः) = स्वर्गलोक के, प्रकाशमय लोक के (आरोधनानि) आरोहणों को [सीढ़ियों को] (विदुष्टर:) = [विद्वत्तर:] खूब जानते हुए आप (प्रदिवः) = हमारे प्रकृष्ट ज्ञानों को (उराण:) = विशाल करनेवाले हैं। हमारे ज्ञानों को बढ़ाकर आप हमें स्वर्गलोक को प्राप्त करानेवाले हैं। 'प्रदिवः' का भाव 'सनातन काल से' यह भी है । तब वाक्य योजना इस प्रकार होगी कि आप प्राचीनकाल से हमारे हृदयों को विशाल बना रहे हैं ।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु हमें हृदयान्तरिक्ष में स्थित होकर यज्ञ का व ज्ञान का सन्देश देते हैं। यह ज्ञान ही हमारे लिये प्रकाशमय लोक का आरोहण बनता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे विद्वन् ! संचिकित्वान् विद्वान् विदुष्टरस्संस्त्वं यो वेरध्वरस्य दूत्यान्यन्तरुभे रोदसी दूतः प्रदिव उराणो गच्छति तं विज्ञाय दिव आरोधनानीयसे तस्मात् सुखं प्राप्नोषि ॥८॥

Word-Meaning: - (वेः) व्याप्तस्य (अध्वरस्य) अहिंसनीयस्य (दूत्यानि) दूतवत् कर्माणि (विद्वान्) (उभे) (अन्तः) मध्ये (रोदसी) द्यावापृथिव्यौ (संचिकित्वान्) सम्यक् चिकीर्षकः (दूतः) (ईयसे) प्राप्नोषि (प्रदिवः) प्राचीनः (उराणः) बहुकुर्वाणः (विदुष्टरः) अतिशयेन वेत्ता (दिवः) प्रकाशस्य (आरोधनानि) समन्तान्निग्रहणानि ॥८॥
Connotation: - हे मनुष्या ! या विद्युत्सर्वस्य शिल्पजनस्य दूतवत्प्रेरिका सनातना सर्वेषु पदार्थेषु व्याप्तास्ति तस्या उत्पत्तिनिरोधाभ्यां बहूनि कार्य्याणि साद्ध्वैश्वर्य्यं प्राप्नुत ॥८॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, omnipresent lord of yajna fire, you know the motions and vibrations of yajna rising and pervading in both earth and skies since, being carrier of the fragrance, ancient and all mobile, inviolable and unconquerable, you rise and reach even the heights and caverns of secret heavens.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The subject of Agni is further underlined.

Anvay:

O learned person ! know the properties of Agni (energy) which is potential instrument in all the inviolable dealings stretched between the earth and the firmament, accomplishing various wonderful works, and desiring to do many noble deeds. Highly learned, you are capable to control light from all sides. Hence you attain happiness.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O men! become prosperous having accomplished many works with the help of energy. It is like a messenger of all artisans, time tested and all-pervading. Accomplish all works by producing and controlling the wonderful energy.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे माणसांनो ! जो विद्युतरूपी अग्नी संपूर्ण कारागिरांना दूताप्रमाणे प्रेरणा करणारा, अनादि कालापासून सिद्ध व संपूर्ण पदार्थांमध्ये व्याप्त असतो, त्याची उत्पत्ती व नियमन करून पुष्कळ कार्य सिद्ध करून ऐश्वर्य प्राप्त करा. ॥ ८ ॥