Go To Mantra
Viewed 471 times

को व॑स्त्रा॒ता व॑सवः॒ को व॑रू॒ता द्यावा॑भूमी अदिते॒ त्रासी॑थां नः। सही॑यसो वरुण मित्र॒ मर्ता॒त्को वो॑ऽध्व॒रे वरि॑वो धाति देवाः ॥१॥

English Transliteration

ko vas trātā vasavaḥ ko varūtā dyāvābhūmī adite trāsīthāṁ naḥ | sahīyaso varuṇa mitra martāt ko vo dhvare varivo dhāti devāḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

कः। वः॒। त्रा॒ता। व॒स॒वः॒। कः॒। व॒रू॒ता। द्यावा॑भूमी॒ इति॑। अ॒दि॒ते॒। त्रासी॑थाम्। नः॒। सही॑यसः। व॒रु॒ण॒। मि॒त्र॒। मर्ता॑त्। कः। वः॒। अ॒ध्व॒रे। वरि॑वः। धा॒ति॒। दे॒वाः ॥१॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:55» Mantra:1 | Ashtak:3» Adhyay:8» Varga:6» Mantra:1 | Mandal:4» Anuvak:5» Mantra:1


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब दश ऋचावाले पचपनवें सूक्त का आरम्भ है, उसके प्रथम मन्त्र में विद्वान् के गुणों का वर्णन करते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (वरुण) उत्तम विद्वन् अध्यापक (मित्र) सम्पूर्ण मित्रों के उपदेशक (सहीयसः) अत्यन्त सहनेवाले बलिष्ठ ! (नः) हम लोगों के और (वः) आप लोगों के (अध्वरे) सत्य व्यवहार में (कः) कौन (मर्त्तात्) मनुष्य से (वरिवः) सेवन को (धाति) धारण करता है (द्यावाभूमी) प्रकाश और पृथिवी के सदृश आप दोनों हम लोगों की (त्रासीथाम्) रक्षा करो हे (वसवः) रहनेवाले (देवाः) विद्वानो ! (वः) आप लोगों का (कः) कौन (त्राता) रक्षक है। हे (अदिते) नहीं नाश होनेवाले जगदीश्वर ! आप का (कः) कौन (वरूता) स्वीकार करनेवाला है ॥१॥
Connotation: - जो परमेश्वर की आज्ञा का पालन करता है, वह परमेश्वर से स्वीकार किया जाता है। हे मनुष्यो ! जो हमारा और आप लोगों का रक्षक है, वही हम लोगों से सेवा करने योग्य है और जो अहिंसा से सब मनुष्यों को विज्ञान में धारण करते हैं, वह और वे सदा सत्कार करने योग्य हैं ॥१॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

वसुओं के रक्षक प्रभु

Word-Meaning: - [१] हे (वसवः) = अपने निवास को उत्तम बनानेवाले लोगो ! (कः) = वह अनिर्वचनीय प्रभु ही (वः) = आपके (त्राता) = रक्षक हैं । (कः) = वे आनन्दमय प्रभु ही (वरूता) = तुम्हारे सब अशुभों का निवारण करनेवाले हैं। हे (अदिते) = अखण्डनीय (द्यावाभूमी) = द्युलोक व पृथिवीलोक! आप (नः) = हमारा (त्रासीथाम्) = रक्षण करिए। सारा ब्रह्माण्ड हमारे उत्तम निवास के लिए अनुकूल हो। [२] हे (देवा:) = देववृत्ति के पुरुषो! (कः) = वे प्रभु ही (अध्वरे) = इस जीवन यज्ञ में (वः) = आपके लिए (वरिवः) = ऐश्वर्य को (धाति) = धारण करते हैं। हे (वरुण) = सब अशुभों का निवारण करनेवाले (मित्र) = सब प्रभीतियों [मृत्यु व पापों] से बचानेवाले प्रभो ! (सहीयसः मर्तात्) = हमारा अभिभव करनेवाले मनुष्य से आप हमें रक्षित करिए।
Connotation: - भावार्थ- हम अपने निवास को उत्तम बनाएँ । प्रभु हमारा रक्षण करेंगे।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ विद्वद्गुणानाह ॥

Anvay:

हे वरुण मित्र सहीयसो ! नो वोऽध्वरे को मर्त्ताद्वरिवो धाति द्यावाभूमी इव युवामस्मान् त्रासीथाम्। हे वसवो देवा ! वः वस्त्राताऽस्ति। हे अदिते जगदीश्वर ! तव को वरूताऽस्ति ॥१॥

Word-Meaning: - (कः) (वः) युष्माकम् (त्राता) रक्षकः (वसवः) ये वसन्ति तत्सम्बुद्धौ (कः) (वरूता) स्वीकर्त्ता (द्यावाभूमी) प्रकाशपृथिव्यौ (अदिते) अविनाशिन् (त्रासीथाम्) रक्षेथाम् (नः) अस्माकम् (सहीयसः) अतिशयेन सहनशीलान् बलिष्ठान् (वरुण) उत्कृष्टविद्वन्नध्यापक (मित्र) सर्वसुहृदुपदेशक (मर्त्तात्) मनुष्यात् (कः) (वः) युष्माकम् (अध्वरे) सत्ये व्यवहारे (वरिवः) परिचरणं सेवनम् (धाति) दधाति (देवाः) विद्वांसः ॥१॥
Connotation: - यो हि परमेश्वराज्ञां पालयति स परमेश्वरेण स्वीक्रियते। हे मनुष्या ! योऽस्माकं युष्माकञ्च रक्षकः स एवाऽस्माभिर्भजनीयः। येऽहिंसया सर्वान् मनुष्यान् विज्ञाने दधति स ते च सदैव सत्कर्त्तव्याः ॥१॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O Vasus, shelter homes of life, which one of you is our saviour, our protector? O heaven and earth, O mother nature, safeguard us. O Mitra and Varuna, friend and lord of justice, who is our protector and defender against the powerful challenging man? O noble people, who bears and brings us the best gifts in yajna?

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The attributes of the enlightened persons are told.

Anvay:

O noble highly learned teacher and preacher ! you are friendly to all. Protect us like the heaven and the earth. Who is the man that serves us the endowed with forbearance and strength and you in truthful dealing? O enlightened person! who lives in the light of knowledge? Who is your ( protector? Who is the Indestructible God (Aditi)? Who is the person that selects you as Adorable ?

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - He who obeys the commands of God, is accepted by Him, as His devotee. O men! that God alone should be adored by us who is our and your protector. Those persons should be honored by all who keep all men immersed in true knowledge through non-violence.

MATA SAVITA JOSHI

या सूक्तात विद्वानाच्या गुणांचे वर्णन असल्याने या सूक्ताच्या अर्थाची या पूर्वीच्या सूक्ताच्या अर्थाबरोबर संगती जाणावी.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जो परमेश्वराची आज्ञा पाळतो त्याला परमेश्वर स्वीकारतो. हे माणसांनो ! जो तुमचा आमचा रक्षक आहे त्याचेच भजन करणे योग्य आहे. जे अहिंसेने सर्व माणसांना विज्ञान देतात त्यांचा सत्कार करणे योग्य आहे. ॥ १ ॥