Go To Mantra
Viewed 374 times

यु॒वामिद्ध्यव॑से पू॒र्व्याय॒ परि॒ प्रभू॑ती ग॒विषः॑ स्वापी। वृ॒णी॒महे॑ स॒ख्याय॑ प्रि॒याय॒ शूरा॒ मंहि॑ष्ठा पि॒तरे॑व शं॒भू ॥७॥

English Transliteration

yuvām id dhy avase pūrvyāya pari prabhūtī gaviṣaḥ svāpī | vṛṇīmahe sakhyāya priyāya śūrā maṁhiṣṭhā pitareva śambhū ||

Mantra Audio
Pad Path

यु॒वाम्। इत्। हि। अव॑से। पू॒र्व्याय॑। परि॑। प्रभू॑ती॒ इति॒ प्रऽभू॑ती। गो॒ऽइषः॑। स्वा॒पी॒ इति॑ सुऽआपी। वृ॒णी॒महे॑। स॒ख्याय॑। प्रि॒याय॑। शूरा॑। मंहि॑ष्ठा। पि॒तरा॑ऽइव। श॒म्भू इति॑ श॒म्ऽभू ॥७॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:41» Mantra:7 | Ashtak:3» Adhyay:7» Varga:16» Mantra:2 | Mandal:4» Anuvak:4» Mantra:7


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब प्रजा विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे राजा और मन्त्रीजनो ! (युवाम्) तुम दोनों (हि) ही को (पूर्व्याय) पूर्व राजाओं ने किये (अवसे) रक्षण आदि के लिये (इत्) ही (प्रभूती) समर्थ (स्वापी) शयन करते हुए (शूरा) भयरहित और शत्रुओं के नाश करनेवाले (मंहिष्ठा) अत्यन्त सत्कार करने योग्य (पितरेव) जैसे पिता और माता, वैसे (शम्भू) सुख को हुवानेवाले =करनेवाले (प्रियाय) सुन्दर (सख्याय) मित्रपन के लिये (गविषः) गौओं की इच्छा करनेवाले का हम लोग (परि, वृणीमहे) स्वीकार करते हैं, इससे आप दोनों हम लोगों के पालन करनेवाले निरन्तर होवें ॥७॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमालङ्कार है। हे प्रजाजनो ! आप लोग उन्हीं राजा आदिकों को स्वीकार करो कि जो पिता के सदृश सब लोगों के पालन करने को समर्थ होवें ॥७॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

पितरा इव शम्भू

Word-Meaning: - [१] (गविष:) = [गो इष्] ज्ञानवाणियों की कामनावाले हम (पूर्व्याय अवसे) = हमारा पालन व पूरण करने में उत्तम रक्षण के लिए (युवां इत् हि) = हे इन्द्र और वरुण! आपको ही (परिवृणीमहे) = सर्वथा वरनेवाले हैं। आप ही (प्रभूती) = प्रकृष्ट ऐश्वर्यवाले हैं तथा (स्वापी) = उत्तम बन्धु हैं। [२] हम (प्रियाय सख्याय) = सदा प्रीति को देनेवाली मित्रता के लिए आप को वरते हैं। जो आप (शूरा) = हमारे शत्रुओं को शीर्ण करनेवाले हैं, (मंहिष्ठा) = हमें अधिक से अधिक उन्नति के साधनभूत पदार्थों को प्राप्त करानेवाले हैं। (पितरा इव शम्भू) = माता-पिता के समान हमारे लिए शान्ति को भावित करनेवाले हैं।
Connotation: - भावार्थ- इन्द्र और वरुण ही हमारे सच्चे मित्र हैं। ये ही हमारा रक्षण करते हैं। हमारा जीवन शान्त बनाते हैं।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ प्रजाविषयमाह ॥

Anvay:

हे राजाऽमात्यौ ! युवां हि पूर्व्यायावसे इत्प्रभूती स्वापी शूरा मंहिष्ठा पितरेव शम्भू प्रियाय सख्याय गविषो वयं परि वृणीमहे तस्माद्युवामस्माकं पालकौ सततं भवेतम् ॥७॥

Word-Meaning: - (युवाम्) (इत्) एव (हि) निश्चये (अवसे) रक्षणाद्याय (पूर्व्याय) पूर्वै राजभिः कृताय (परि) (प्रभूती) समर्थौ (गविषः) गवामिच्छोः (स्वापी) शयानौ (वृणीमहे) स्वीकुर्महे (सख्याय) मित्रत्वाय (प्रियाय) कमनीयाय (शूरा) निर्भयौ शत्रुहिंसकौ (मंहिष्ठा) अतिशयेन सत्कर्त्तव्यौ (पितरेव) यथा जनकजनन्यौ (शम्भू) शं सुखं भावुकौ ॥७॥
Connotation: - अत्रोपमालङ्कारः । हे प्रजाजना भवन्तस्तानेव राजादीन् स्वीकुर्वन्तु ये पितृवत्सर्वान् पालयितुं समर्थाः स्युः ॥७॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra and Varuna, ruler and sustainer, lord of life and power, giver of freedom and justice, we choose to dedicate ourselves to you for the sake of protection and progress as ever before, great and beneficent friends like brothers, brave and fearless, greatest majestic, and kind as parents as you are. Lovers of the earth and cows, knowledge and the language of Divinity as we are, we opt for you in freedom for the sake of love and friendship.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties and rights of the subjects are told.

Anvay:

O king and prime minister ! you are able to protect us well as your predecessors had done. You are brave and fearless destroyer of your enemies, most respected like the benevolent parents whose children sleep well on account of discharging their duties. In day time (other times also), we choose you for our close friendship and desire the protection of the king.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O people ! you should accept only those rulers who are able to treat all like their children as parents do.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमालंकार आहे. हे प्रजाजन हो! जो पित्याप्रमाणे सर्व लोकांचे पालन करण्यास समर्थ असतो, तुम्ही त्याच राजाचा स्वीकार करा. ॥ ७ ॥