Go To Mantra
Viewed 386 times

भि॒नद्गि॒रिं शव॑सा॒ वज्र॑मि॒ष्णन्ना॑विष्कृण्वा॒नः स॑हसा॒न ओजः॑। वधी॑द्वृ॒त्रं वज्रे॑ण मन्दसा॒नः सर॒न्नापो॒ जव॑सा ह॒तवृ॑ष्णीः ॥३॥

English Transliteration

bhinad giriṁ śavasā vajram iṣṇann āviṣkṛṇvānaḥ sahasāna ojaḥ | vadhīd vṛtraṁ vajreṇa mandasānaḥ sarann āpo javasā hatavṛṣṇīḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

भि॒नत्। गि॒रिम्। शव॑सा। वज्र॑म्। इ॒ष्णन्। आ॒विः॒ऽकृ॒ण्वा॒नः। स॒ह॒सानः। ओजः॑। वधी॑त्। वृ॒त्रम्। वज्रे॑ण। म॒न्द॒सा॒नः। सर॑न्। आपः॑। जव॑सा। ह॒तऽवृ॑ष्णीः ॥३॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:17» Mantra:3 | Ashtak:3» Adhyay:5» Varga:21» Mantra:3 | Mandal:4» Anuvak:2» Mantra:3


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे राजन् ! जैसे सूर्य (गिरिम्) पर्वत के समान मेघ को (भिनत्) विदीर्ण कर और (वज्रेण) किरण से (वृत्रम्) मेघ का (वधीत्) नाश करता है, उस नाश हुए मेघ से (हतवृष्णीः) नष्ट किया गया मेघ जिनका वह (आपः) जल (जवसा) वेग से (सरन्) जाते हैं, वैसे ही (मन्दसानः) आनन्द वा (सहसानः) सहन करते (ओजः) और पराक्रम को (आविष्कृण्वानः) प्रकट करते वा (वज्रम्) किरण के समान शस्त्र को (इष्णन्) प्राप्त होते हुए (शवसा) बल से शत्रुओं की सेना का नाश करो और सेना से शत्रुओं का नाश करके रुधिरों को बहाओ ॥३॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। जो लोग सूर्य्य के सदृश न्याय से प्रकाश बल से प्रसिद्ध, दुष्टों के नाशकारक और श्रेष्ठ पुरुषों के लिये आनन्ददायक होते हैं, वे ही प्रकट यशवाले होकर इस संसार में और परलोक अर्थात् दूसरे जन्म में अखण्ड आनन्दवाले होते हैं ॥३॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

ज्ञानप्रवाह

Word-Meaning: - [१] प्रभु का उपासक (वज्रम्) = क्रियाशीलता रूप वज्र को (इष्णन्) = अपने में प्रेरित करता हुआ (शवसा) = शक्ति द्वारा (गिरिम्) = अविद्यापर्वत को (भिनद्) = विदीर्ण करता है और (सहसान:) = शत्रुओं का मर्षण करता हुआ (ओजः) = ओज को (आविष्कृण्वानः) = प्रकट करता है [२] और जब यह (मन्दसान:) = [मन्दते: स्तुतिकर्मण:] प्रभु का स्तवन करता हुआ (वज्रेण) = क्रियाशीलतारूप वज्र से (वृत्रम्) = ज्ञान की आवरणभूत वासना को (वधीद्) = विनष्ट करता है, तो (हतवृष्णी:) = [हतो वृषा आसां] नष्ट हो गया है वृत्तरूप प्रबल शत्रु जिनका ऐसे (अप:) = ज्ञानजल जवसा वेग से (सरन्) = गतिवाले हो उठते हैं। ज्ञान की आवरणभूत वासना का विनाश हुआ और ज्ञानजलों का प्रवाह चला सरस्वती नदी के जलप्रवाह को इस वृत्र ने ही तो रोका हुआ था । वृत्र के हटते ही वह प्रवाह प्रवाहित हो उठता है।
Connotation: - भावार्थ- क्रियाशीलतारूप वज्र से अविद्यापर्वत का विदारण होकर ज्ञान का प्रवाह प्रवाहित होने लगता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे राजन् ! यथा सूर्य्यो गिरिं भिनद्वज्रेण वृत्रं वधीत् तद्धतान्मेघाद्धतवृष्णीरापो जवसा सरंस्तथैव मन्दसानः सहसान ओज आविष्कृण्वानो वज्रमिष्णञ्छवसा शत्रुसेनां विदारय च सेनया शत्रून् हत्वा रुधिराणि प्रवाहय ॥३॥

Word-Meaning: - (भिनत्) भिनत्ति विदृणाति (गिरिम्) गिरिवद्वर्त्तमानं मेघम् (शवसा) बलेन (वज्रम्) किरणमिव शस्त्रम् (इष्णन्) प्राप्नुवन् (आविष्कृण्वानः) प्राकट्यं कुर्वन् (सहसानः) सहमानः। अत्र वर्णव्यत्ययेन मस्य सः। (ओजः) पराक्रमम् (वधीत्) हन्ति (वृत्रम्) मेघम् (वज्रेण) किरणेन (मन्दसानः) आनन्दन् (सरन्) गच्छन्ति। अत्राडभावः (आपः) जलानि (जवसा) वेगेन (हतवृष्णीः) हतो वृषा मेघो यासां ताः ॥३॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। ये सूर्य्यवन्न्यायप्रकाशबलप्रसिद्धा दुष्टविदारकाः सत्पुरुषेभ्य आनन्दप्रदा वर्त्तन्ते त एव प्रकटकीर्त्तयो भूत्वेहाऽमुत्र परजन्मन्यक्षयाऽऽनन्दा जायन्ते ॥३॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, hero bold and invincible, happy and joyous, striking thunder and lightning with his mighty force, thereby manifesting his lustrous blaze of power, destroys the cloud of darkness with the thunderbolt, making the floods of water flow with rapidity after the vapours have been unlocked and released.$(The mantra is a metaphor of the energies of life, of nature as well as of humanity, being unlocked and released by the ruling power with a strike of the force of law and justice against the strongholds of darkness, evil and selfishness which lock up those energies and prevent them from flowing into channels of progress and evolution.)

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The attributes of a king are underlined.

Anvay:

O king ! the sun breaks down a cloud and destroys it with its rays. From that shattered cloud, the waters whose obstruction was destroyed rush forth with rapidity. In the same manner, gladdening all good persons, putting up with all difficulties, manifesting your energy, hurl your powerful weapons. It is like the rays of the sun shatters the army of the foes into pieces with your strength and having destroyed the enemies make their blood flow.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those who become illustrious like the sun on account of the light of justice and strength, they destroy the wicked and give joy to good persons in this world and enjoy lasting bliss in future.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. जे लोक सूर्यप्रकाशाप्रमाणे न्यायाने बलवान बनून प्रसिद्ध होतात. दुष्टांचे नाशकारक व श्रेष्ठ पुरुषांसाठी आनंददायक असतात तेच प्रकट यश मिळवून इहलोकी व परलोकी अखंड आनंदी असतात. ॥ ३ ॥