Go To Mantra
Viewed 532 times

युवा॑ सु॒वासाः॒ परि॑वीत॒ आगा॒त्स उ॒ श्रेया॑न्भवति॒ जाय॑मानः। तं धीरा॑सः क॒वय॒ उन्न॑यन्ति स्वा॒ध्यो॒३॒॑ मन॑सा देव॒यन्तः॑॥

English Transliteration

yuvā suvāsāḥ parivīta āgāt sa u śreyān bhavati jāyamānaḥ | taṁ dhīrāsaḥ kavaya un nayanti svādhyo manasā devayantaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

युवा॑। सु॒ऽवासाः॑। परि॑ऽवीतः। आ। अ॒गा॒त्। सः। ऊँ॒ इति॑। श्रेया॑न्। भ॒व॒ति॒। जाय॑मानः। तम्। धीरा॑सः। क॒वयः॑। उत्। न॒य॒न्ति॒। सु॒ऽआ॒ध्यः॑। मन॑सा। दे॒व॒ऽयन्तः॑॥

Rigveda » Mandal:3» Sukta:8» Mantra:4 | Ashtak:3» Adhyay:1» Varga:3» Mantra:4 | Mandal:3» Anuvak:1» Mantra:4


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर कैसा विद्वान् हो, इस विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - जो आठवें वर्ष से लेकर ब्रह्मचर्य्य के साथ विद्या को ग्रहण किये (युवा) युवावस्था को प्राप्त (सुवासाः) सुन्दर वस्त्रों को धारण किये (परिवीतः) और सब ओर से विद्या में व्याप्त हुए ब्रह्मचर्य से घर को (आ, अगात्) आवे (स, उ) वही विद्या में (जायमानः) प्रसिद्ध हुआ (श्रेयान्) अतिप्रशस्त (भवति) होता है (तम्) उसको (देवयन्तः) कामना करते हुए (धीरासः) बुद्धिमान् (स्वाध्यः) सुन्दर विद्या का आधान करनेवाले (कवयः) सर्वोत्तम विद्वान् लोग (मनसा) विज्ञान वा अन्तःकरण से (उत्, नयन्ति) उन्नत करते उत्तम मानते हैं ॥४॥
Connotation: - कोई भी मनुष्य विद्या की उत्तम शिक्षा और ब्रह्मचर्य्य सेवन के विना दीर्घायु और सभा के योग्य विद्वान् नहीं हो सकता और न वह मनुष्य कहीं सत्कार पाने योग्य होता है। जिस मनुष्य की धार्मिक विद्वान् प्रशंसा करते हैं, वही विद्वान् है ॥४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

आचार्य के लक्षण

Word-Meaning: - [१] (युवा) = दोषों का अमिश्रण व गुणों का अपने साथ मिश्रण करनेवाला, (सुवासाः) = उत्तम ज्ञानवस्त्र धारण करनेवाला (परिवीत:) = रशना से परिवेष्टित हुआ-हुआ, अर्थात् कटिबद्धता व संयम के जीवनवाला यह (आगात्) = आया है। आचार्यकुल से समावृत्त होकर घर को प्राप्त हुआ है । (सः) = वह (उ) = निश्चय से (जायमानः) = आचार्यकुल से उत्पन्न होता हुआ (श्रेयान्) = उत्कृष्ट जीवनवाला (भवति) = होता है। [२] (तम्) = उसको आचार्यकुल में वे उपाध्याय (उन्नयन्ति) = उन्नत करते हैं जो कि [क] (धीरास:) = ज्ञान देनेवाले हैं [धियं रान्ति], [ख] (कवयः) = क्रान्तदर्शी हैं, [ग] (स्वाध्यः) = उत्तम ध्यान से युक्त हैं और [घ] (मनसा) = मन से (देवयन्तः) = दिव्यगुणों की प्राप्ति की कामनावाले हैं। वस्तुत: ऐसे आचार्य व उपाध्याय ही विद्यार्थी का जीवन सुन्दर बना सकते हैं ।
Connotation: - भावार्थ– 'धीर कवि ध्यानशील व देवयन्' आचार्य ही विद्यार्थी को श्रेष्ठ जीवनवाला बना पाते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनः कीदृशो विद्वान् भवतीत्याह।

Anvay:

योऽष्टमं वर्षमारभ्य ब्रह्मचर्येण गृहीतविद्यो युवा सुवासाः परिवीतः सन् गृहमागात्स उ विद्यायां जायमानः सञ्छ्रेयान् भवति तं देवयन्तो धीरासः स्वाध्यः कवयो मनसोन्नयन्ति ॥४॥

Word-Meaning: - (युवा) यौवनावस्थां प्राप्तः (सुवासाः) शोभनानि वासांसि धृतानि येन सः (परिवीतः) परितः सर्वतो व्याप्तविद्यः (आ) समन्तात् (अगात्) आगच्छेत् (सः) (उ) एव (श्रेयान्) अतिशयेन प्रशस्ता (भवति) (जायमानः) विद्याया मातुरन्तः स्थित्वा निष्पन्नः (तम्) (धीरासः) धीमन्तः (कवयः) अनूचाना विद्वांसः (उत्) ऊर्ध्वे (नयन्ति) उत्तमं संपादयन्ति (स्वाध्यः) सुष्ठु विद्याधानकर्त्तारः (मनसा) विज्ञानेनान्तःकरणेन वा (देवयन्तः) कामयमानाः ॥४॥
Connotation: - नहि कश्चिदपि विद्यासुशिक्षाब्रह्मचर्यसेवनेन विना दीर्घायुः सभ्यो विद्वान्भवितुमर्हति न चैष कापि सत्कारं प्राप्तुं योग्यो जायते यं धार्मिका विद्वांसः प्रशंसन्ति स एव विद्वानस्ति ॥४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Let the young graduate come back home, decently robed, graceful, brilliant as the rising sun, auspicious, reborn through education as a scholar. Eminent and sagely scholars, creative minds of sublime imagination, highly learned, seekers of divinity with sincere mind and soul may continue to guide and lead the scholar onward.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The golden path of learning is pointed out.

Anvay:

Well-clad and well-read comes a Youngman. He has acquired knowledge with the observance of Brahmacharya (continence) from eight years onward. He becomes excellent, and is brought up in the womb of the mother Vidya (wisdom and knowledge). Steadfast far-sighted wise men or seers who are experts in imparting good knowledge and who desire the true welfare of their pupils, elevate them to good knowledge and perfection of mind.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - No one can become a civilized long-lived and learned person without wisdom, good education and Bramacharya, and he does not earn respect. He alone is truly learned whom righteous enlightened persons admire.
Footnote: The mantra is not applicable to the यूपं or sacrificial post, as interpreted by some commentators. In fact, the whole description and epithets like युवा- सुवासा:परिवीतः -- तं धीररासः कवय उन्नयन्ति etc. make it quite clear that it is said regarding a Brahmachari who comes home after completing his studies at the Gurukula; as explained above Svami Dayananda Sarasvati.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - कोणताही माणूस विद्येच्या उत्तम शिक्षणाने व ब्रह्मचर्य सेवनाशिवाय दीर्घायू व सभ्य विद्वान बनू शकत नाही, तो कुठे सत्कार करण्यायोग्यही नसतो. ज्या माणसाची धार्मिक विद्वान प्रशंसा करतात तोच विद्वान होय. ॥ ४ ॥