Go To Mantra
Viewed 419 times

माध्य॑न्दिने॒ सव॑ने जातवेदः पुरो॒ळाश॑मि॒ह क॑वे जुषस्व। अग्ने॑ य॒ह्वस्य॒ तव॑ भाग॒धेयं॒ न प्र मि॑नन्ति वि॒दथे॑षु॒ धीराः॑॥

English Transliteration

mādhyaṁdine savane jātavedaḥ puroḻāśam iha kave juṣasva | agne yahvasya tava bhāgadheyaṁ na pra minanti vidatheṣu dhīrāḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

माध्य॑न्दिने। सव॑ने। जा॒त॒ऽवे॒दः॒। पु॒रो॒ळाश॑म्। इ॒ह। क॒वे॒। जु॒ष॒स्व॒। अग्ने॑। य॒ह्वस्य॑। तव॑। भा॒ग॒ऽधेय॑म्। न। प्र। मि॒न॒न्ति॒। वि॒दथे॑षु। धीराः॑॥

Rigveda » Mandal:3» Sukta:28» Mantra:4 | Ashtak:3» Adhyay:1» Varga:31» Mantra:4 | Mandal:3» Anuvak:2» Mantra:4


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब कौन मनुष्य सुखी होते हैं, इस विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (जातवेदः) विज्ञान से युक्त (कवे) उत्तम बुद्धिमान् (अग्ने) अग्नि के सदृश तेजयुक्त ! आप (इह) इस संसार में जो (धीराः) योगी जन (यह्वस्य) श्रेष्ठ (तव) आपके (विदथेषु) विज्ञान वा संग्रामों में (भागधेयम्) भाग्य को (न) नहीं (प्र) (मिनन्ति) नाश करते हैं उस शिक्षा से सहित होकर (माध्यन्दिने) दिन के मध्य समय के (सवने) होम आदि कर्म में अग्नि के सदृश (पुरोडाशम्) उत्तम प्रकार संस्कारयुक्त अन्न आदि का (जुषस्व) सेवन करो ॥४॥
Connotation: - जो मनुष्य प्रातःकाल तथा दिन के मध्यभाग समय के होमों को करके उत्तम प्रकार छौंकने आदि से संस्कारयुक्त नित्य नियमित अन्न का भोजन करते हैं, वे ही भाग्यशाली होकर बड़े सुख और निश्चित विजय को प्राप्त होते हैं ॥४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

माध्यन्दिन-सवन में ज्ञानयज्ञ

Word-Meaning: - [१] हे (जातवेदः) = सर्वज्ञ प्रभो ! (कवे) = क्रान्तप्रज्ञ प्रभो ! (इह) = इस जीवन में माध्यन्दिन सवने जीवन के २५ से ६८ वर्ष तक के ४४ वर्ष के माध्यन्दिनसवन में (पुरोडाशम्) = इस सृष्टि के प्रारम्भ में दिये गये वेदज्ञान को (जुषस्व) = देने में प्रीतिवाले होइये [delight in granting] अर्थात् आपकी कृपा से इस जीवन के मध्याह्न में हम वेदज्ञान को प्राप्त करनेवाले हों। [२] हे (अग्ने) = परमात्मन्! (यह्वस्य) = महान् (तव) = आपके (भागधेयम्) = भाग को (धीराः) = ज्ञानी पुरुष (विदथेषु) = ज्ञानयज्ञों में (न प्रमिनन्ति) = हिंसित नहीं करते हैं, अर्थात् धीरपुरुष संसार के सब कार्यों को करते हुए भी स्वाध्याय के समय को समाप्त नहीं कर देते। इसे वे बड़ा पवित्र समय समझते हैं। यह समय ज्ञानयज्ञ द्वारा आपकी उपासना का होता है। यह 'माध्यन्दिन सवन' गृहस्थ का समय है। इसमें भी वे स्वाध्याय का विलोप नहीं होने देते।
Connotation: - भावार्थ- जीवन के माध्यन्दिनसवन में भी - २५ से ६८ वर्ष तक भी हम स्वाध्याय को विलुप्त न होने दें।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ के सुखिनो भवन्तीत्याह।

Anvay:

हे जातवेदः कवेऽग्ने त्वमिह ये धीरा यह्वस्य तव विदथेषु भागधेयं न प्रमिनन्ति तच्छिक्षया सहितस्सन्माध्यन्दिने सवनेऽग्निरिव पुरोडाशं जुषस्व ॥४॥

Word-Meaning: - (माध्यन्दिने) मध्यदिनसम्बन्धिनि (सवने) होमादिकर्मणि (जातवेदः) उत्पन्नविज्ञान (पुरोडाशम्) सुसंस्कृतमन्नादिकम् (इह) अस्मिन्संसारे (कवे) प्राप्तप्रज्ञ (जुषस्व) (अग्ने) पावक इव वर्त्तमान (यह्वस्य) महतः। यह्व इति महन्ना०। निघं० ३। ३। (तव) (भागधेयम्) भाग्यम् (न) निषेधे (प्र) (मिनन्ति) प्रहिंसन्ति (विदथेषु) विज्ञानेषु सङ्ग्रामेषु वा (धीराः) योगिनः ॥४॥
Connotation: - ये मनुष्याः प्रातर्मध्याह्नसवने कृत्वा सुसंस्कृतान्नं मितं भुञ्जते त एव भाग्यशालिनः सन्तो महत्सुखं निश्चितं विजयं च प्राप्नुवन्ति ॥४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, lord of vision and imagination, omniscient and omnipotent, ever vigilant on the move, come and share your part of the delicacies in the middle session of the day’s yajna. Yajakas of constant devotion never transgress their dedication and commitment to you, they never fail to make the offering.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Who enjoy happiness is told.

Anvay:

O wise and learned person ! you purify like the fire, and accept this PURODĀSHA (a kind of cake with butter) in pursuance of the teaching of the Yogis (or thoughtful persons). Those Yogis do not transgress the destiny in the dealings of knowledge or battles, of the who are great. Accept it like the fire in this afternoon session of the Yajna.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those persons are fortunate, enjoy great happiness and achieve decided victory, who perform Homa (daily sacrifice) in the morning and afternoon and take PURODĀSHA or PRASĀDA (well-cooked good food) afterwards.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जी माणसे प्रातःकाळी व दिवसाच्या मध्यभागी होम करून उत्तम प्रकारे संस्कारयुक्त अन्न नित्य नियमित खातात, तेच भाग्यशाली बनून अत्यंत सुख व निश्चित विजय प्राप्त करतात. ॥ ४ ॥