Go To Mantra
Viewed 391 times

यो नो॑ मरुतो वृ॒कता॑ति॒ मर्त्यो॑ रि॒पुर्द॒धे व॑सवो॒ रक्ष॑ता रि॒षः। व॒र्तय॑त॒ तपु॑षा च॒क्रिया॒भि तमव॑ रुद्रा अ॒शसो॑ हन्तना॒ वधः॑॥

English Transliteration

yo no maruto vṛkatāti martyo ripur dadhe vasavo rakṣatā riṣaḥ | vartayata tapuṣā cakriyābhi tam ava rudrā aśaso hantanā vadhaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

यः। नः॒। म॒रु॒तः॒। वृ॒कऽता॑ति। मर्त्यः॑। रि॒पुः। द॒धे। व॒स॒वः॒। रक्ष॑त। रि॒षः। व॒र्तय॑त। तपु॑षा। च॒क्रिया॑। अ॒भि। तम्। अव॑। रु॒द्राः॒। अ॒शसः॑। ह॒न्त॒न॒। वध॒रिति॑॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:34» Mantra:9 | Ashtak:2» Adhyay:7» Varga:20» Mantra:4 | Mandal:2» Anuvak:4» Mantra:9


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर राजपुरुषों के विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (वसवः) वसु संज्ञावाले (मरुतः) विद्वान् मनुष्यो ! (यः) जो (वृकताति) वज्र ही (मर्त्यः) मरणधर्मा (रिपुः) चोर (तपुषा) सब ओर से ताप देनेवाले क्रोध आदि से (नः) हमलोगों को (दधे) धारण करता है उससे (रिषः) हिंसकों को अलग (रक्षत) रखो, हे (रुद्राः) दुष्टों को रुलानेवाले मध्यम विद्वानो ! तुम (चक्रिया) चक्र से (अशसः) अहिंसक जो दूसरों का विनाश नहीं करता उसको (अव,हन्तन) न मारो, जो हम लोगों की रक्षा करता है, उसकी सब ओर से रक्षा करो, जिसने और का (वधः) बध किया है, उसको कारागृह अर्थात् जेलखाना में (अभि,वर्त्तयत) सब ओर से वर्त्ताओ ॥९॥
Connotation: - राजपुरुषों को हिंसकों से प्रजाजनों को अलग रख शत्रुओं का निवारण कर वा बाँध के धर्म से राज्य का शासन करना चाहिये ॥९॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'लोभी घातक' का नाश

Word-Meaning: - १. हे (मरुतः) = राष्ट्ररक्षक पुरुषो! (यः मर्त्यः) = जो मनुष्य वृकताति आदान की वृत्तिवाला होकर, औरों के धन को छीननेवाला बनकर (नः) = हमारा (रिपुः दधे) = शत्रु बनकर अपने को स्थापित करता है, हे (वसवः) = सबके उत्तम निवास के कारणभूत वसुओ! उस (रिषः) = हिंसक शत्रु से (आ रक्षत) = हमारा रक्षण करो। मरुतों का यह कर्त्तव्य है कि लोभ के कारण चोरी आदि वृत्ति को अपनानेवाले पुरुषों से प्रजाओं का रक्षण करें। २. (तम्) = उस वृकताति पुरुष को (तपुषा) = संतप्त करनेवाले (चक्रिया) = ऋष्टि नामक आयुध से (अभिवर्तयत) = सब ओर से दूर करो। तापकचक्र से उसे संतप्त करके चोरी आदि से दूर करने का यत्न करो। हे (रुद्राः) = प्रजा के कष्टों का निवारण करनेवाले पुरुषो! अथवा दुष्टों को रुलानेवाले पुरुषो! (अशसः) = इन प्रजाभक्षकों के (वधः अवहन्तन) = आयुधों को नष्ट करो । इनके आयुधों का हमारे पर प्रहार न होने दो ।
Connotation: - भावार्थ- राष्ट्ररक्षकों का कर्त्तव्य है कि लोभ के कारण चोरी में प्रवृत्त लोगों से प्रजा का रक्षण करें।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुना राजपुरुषविषयमाह।

Anvay:

हे वसवो मरुतो यो वृकताति मर्त्यो रिपुस्तपुषा नोऽस्मान्दधे तस्माद्रिषोऽस्मात्पृथग्रक्षत। हे रुद्रा यूयं चक्रिया अशसोऽवहन्तन योऽस्मान् रक्षति तमभिरक्षत येनान्यस्य वधः क्रियते तं कारागृहेऽभिवर्त्तयत ॥९॥

Word-Meaning: - (यः) (नः) अस्मान् (मरुतः) विद्वांसः (वृकताति) वृको वज्र एव (मर्त्यः) (रिपुः) स्तेनः। रिपुरिति स्तेना० निघं० ३। ३४ (दधे) दधाति। अत्र लडर्थे लिट् (वसवः) वसुसंज्ञकाः (रक्षत) अत्राऽन्येषामपीति दीर्घः (रिषः) हिंसकान् (वर्त्तयत) (तपुषा) परितापेन क्रोधादिना (चक्रिया) चक्रेण (अभि) अभितः (तम्) (अव) (रुद्राः) मध्यमा विद्वांसो दुष्टानां रोदयितारः (अशसः) अहिंसकस्य (हन्तन) घ्नत। अत्राऽन्येषामपीति दीर्घः (वधः) हननम् ॥९॥
Connotation: - राजपुरुषैर्हिंसकेभ्यः प्रजाः पृथग् रक्ष्य रिपून्निवार्य्य बध्वा वा धर्मेण राज्यं शासनीयम् ॥९॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Whoever be the person who, like a wolfish thief or robber or deadly enemy, targets us with anger and torture, O Maruts, shelter home for all and universal saviours, protect us against the violence of the enemy. Whosoever raises the fatal weapon upon us, bind and seal him with punishment and circle him round with vigilance. O Rudras, scholars of the middle order, defenders of law and scourage of the lawless, hurt not, destroy not, those who are non-violent, peace loving and law abiding.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The subject of State officials is mentioned.

Anvay:

O learned persons ! you have observed Brahmacharya (celibacy) up to the age of 24 years. You guard us from the killers, thieves, evil doers and sturdy rogues. Because you break the nerves of rogues, but do not hurt a non-violent person with your weapons rather protect the one who takes our care. A person who has committed murder, he should be kept behind the bars and take further action.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - It is the duty of the State officials to safeguard the common men from the clutches of marauders and the enemies, and thus run the administration with righteousness.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - राजपुरुषांनी हिंसकांपासून प्रजेला दूर ठेवावे. शत्रूंचे निवारण करून धर्माने राज्याचे प्रशासन चालवावे. ॥ ९ ॥