Go To Mantra
Viewed 336 times

अध्व॑र्यवः॒ कर्त॑ना श्रु॒ष्टिम॑स्मै॒ वने॒ निपू॑तं॒ वन॒ उन्न॑यध्वम्। जु॒षा॒णो हस्त्य॑म॒भि वा॑वशे व॒ इन्द्रा॑य॒ सोमं॑ मदि॒रं जु॑होत॥

English Transliteration

adhvaryavaḥ kartanā śruṣṭim asmai vane nipūtaṁ vana un nayadhvam | juṣāṇo hastyam abhi vāvaśe va indrāya somam madiraṁ juhota ||

Mantra Audio
Pad Path

अध्व॑र्यवः। कर्त॑न। श्रु॒ष्टिम्। अ॒स्मै॒। वने॑। निऽपू॑तम्। वने॑। उत्। न॒य॒ध्व॒म्। जु॒षा॒णः। हस्त्य॑म्। अ॒भि। वा॒व॒शे॒। वः॒। इन्द्रा॑य॒। सोम॑म्। मदि॒रम्। जु॒हो॒त॒॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:14» Mantra:9 | Ashtak:2» Adhyay:6» Varga:14» Mantra:3 | Mandal:2» Anuvak:2» Mantra:9


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब क्रियाकौशल विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (अध्वर्यवः) पुरुषार्थी जनो तुम (अस्मै) इस सभापति के लिये (वने) किरणों में (श्रुष्टिम्) शीघ्र (निपूतम्) निरन्तर पवित्र और दुर्गन्ध वा प्रमादपन से रहित पदार्थ (कर्त्तन) करो (वने) और किरणों में (उन्नयध्वम्) उत्कर्ष देओ जो (हस्त्यम्) हस्तों में उत्तम हुए पदार्थ को (जुषाणः) प्रीति करता वा सेवन करता हुआ (मदिरम्) आनन्द देनेवाले (सोमम्) सोमलतादि रस को (अभि, वावशे) प्रत्यक्ष चाहता (तस्मै) उस सभापति के लिये और (वः) तुम लोगों को (इन्द्राय) ऐश्वर्यवान् जन के लिये उक्त पदार्थ को (जुहोत) देओ ॥९॥
Connotation: - जो वैद्य जन सूर्य किरणों से निष्पन्न हुए ओषधि रस को क्रिया से उत्कृष्ट करके आप सेवते तथा औरों के लिये देते हैं, वे शीघ्र अपने कार्य को सिद्ध कर सकते हैं ॥९॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

सोमरक्षण से कार्यकुशलता

Word-Meaning: - १. (अध्वर्यवः) = हे हिंसारहित यज्ञात्मक कर्मों के करनेवाले लोगो ! (अस्मै) = इस प्रभुप्राप्ति के लिए (श्रुष्टिम्) = सुख देनेवाले सोम को (कर्तन) = सम्पादित करो। सोमरक्षण से ही तुम प्रभु को पानेवाले बनोगे । २. (वने) = ज्ञानरश्मियों में (निपूतम्) = निश्चय से पवित्र किये हुए इस सोम को वने इस शरीर रूप गृह में (उन्नयध्वम्)= ऊर्ध्वगतिवाला करो। इस सोम को शरीर में ही व्याप्त करने का प्रयत्न करो। ३. (जुषाणः) = प्रीतिपूर्वक सेवन किया जाता हुआ यह सोम (वः) = तुम्हारे (हस्त्यम्) = हस्तकौशल को (अभिवावशे) = नितरां चाहता है, अर्थात् जब तुम सोम को शरीर में सुरक्षित करते हो तो यह सोम तुम्हें कर्मों में कुशल बनाता है। ज्ञानाग्नि का ईंधन बनता हुआ यह हमारे ज्ञान को बढ़ाता है और ज्ञानी बनकर हम इस प्रकार कुशलता से कर्म करते हैं कि वे कर्म हमारे बन्धन का कारण नहीं बनते। इस प्रकार हम प्रभु को पानेवाले होते हैं । (इन्द्राय) = उस प्रभुप्राप्ति के लिए (मदिरम्) = हर्ष के जनक (सोमम्) = सोम को (जुहोत) = अपने में आहुत करो।
Connotation: - भावार्थ – सोमरक्षण से ज्ञानवृद्धि होकर कर्मों को हम इस प्रकार कुशलता से करते हैं कि वे कर्म हमें बाँधते नहीं और हम प्रभु को प्राप्त करते हैं।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ क्रियाकौशलविषयमाह।

Anvay:

हे अध्वर्ययो यूयमस्मै वने श्रुष्टिं निपूतं कर्त्तन वन उन्नयध्वं यो हस्त्यं जुषाणो मदिरं सोममभि वावशे तस्मै वो युष्मभ्यमिन्द्राय चैतज्जुहोत ॥९॥

Word-Meaning: - (अध्वर्यवः) पुरुषार्थिनः (कर्त्तन) कुरुत। अत्राऽन्येषामपीति दीर्घः (श्रुष्टिम्) शीघ्रम् (अस्मै) सभेशाय (वने) किरणेषु (निपूतम्) नितरां पवित्रं दुर्गन्धप्रमादत्वगुणरहितम् (वने) किरणेषु (उत्) (नयध्वम्) उत्कर्षत (जुषाणः) प्रीतः सेवमानो वा (हस्त्यम्) हस्तेषु साधुम् (अभि) आभिमुख्ये (वावशे) भृशं कामयते (वः) युष्माकम् (इन्द्राय) (सोमम्) सोमलतादिरसम् (मदिरम्) आनन्दप्रदम् (जुहोत) दत्त ॥९॥
Connotation: - ये वैद्याः सूर्यकिरणैर्निष्पन्नमोषधिरसं क्रिययोत्कृष्टं कृत्वा स्वयं सेवन्तेऽन्येभ्यः प्रयच्छन्ति च ते सद्यः स्वकार्यं साद्धुं शक्नुवन्ति ॥९॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Leaders and participants of the yajnic developments of humanity, do your best willingly and spontaneously for this mighty and brilliant Indra. Do that and let it be sanctified and consecrated in the light and purity of the sun and raise the social order in the holy light. Join Indra and do his will, whatever he loves and desires of your art and industry. And when you have accomplished that with the expertise of your hand and imagination, then invoke, invite and honour him and celebrate the exciting pleasure and ecstasy of the soma of success.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Here the efficiency in Statecraft is underlined.

Anvay:

O persons ! you are industrious and therefore you should dispose of the assignments quickly and without delay, with all the resources at your disposal. This you should do for the Ruler or Head of the State-and not for selfish ends. When your Head of the State desires the promotion of handicrafts or is inclined to take the juice of SOMA and other herbals plants to give delight to all, you should provide it for him.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those physicians who administer to their patients juice of the ripe herbal plants, as well as take themselves, they can very well accomplish their targets.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे वैद्य लोक सूर्यकिरणांनी निष्पन्न झालेली रसक्रिया उत्कृष्ट करून स्वतः घेतात व इतरांनाही देतात ते आपले कार्य सिद्ध करू शकतात. ॥ ९ ॥