Viewed 5278 times
सू॒र्याया॑ वह॒तुः प्रागा॑त्सवि॒ता यम॒वासृ॑जत् । अ॒घासु॑ हन्यन्ते॒ गावोऽर्जु॑न्यो॒: पर्यु॑ह्यते ॥
English Transliteration
sūryāyā vahatuḥ prāgāt savitā yam avāsṛjat | aghāsu hanyante gāvo rjunyoḥ pary uhyate ||
Pad Path
सू॒र्यायाः॑ । व॒ह॒तुः । प्र । अ॒गा॒त् । स॒वि॒ता । यम् । अ॒व॒ऽअसृ॑जत् । अ॒घासु॑ । ह॒न्य॒न्ते॒ । गावः॑ । अर्जु॑न्योः । परि॑ । उ॒ह्य॒ते॒ ॥ १०.८५.१३
Rigveda » Mandal:10» Sukta:85» Mantra:13
| Ashtak:8» Adhyay:3» Varga:22» Mantra:3
| Mandal:10» Anuvak:7» Mantra:13
BRAHMAMUNI
Word-Meaning: -
HARISHARAN SIDDHANTALANKAR
गोदान
Word-Meaning: - [१] (सूर्यायाः) = सूर्या का (वहतुः) = दहेज [गौ के रूप में दिये जानेवाला सगण] (प्रागात्) = आज गया है, (सविता) = सूर्या के पिता ने (यम्) = जिसको (अवासृजत्) = दिया है । (अघासु) = मघा नक्षत्र में (गावः) = ये दी जानेवाली गौवें (हन्यन्ते) = [ हन् गतौ] भेजी जाती हैं और (अर्जुन्योः) = फल्गुनी नक्षत्र में (पर्युह्यते) = कन्या का विवाह कर दिया जाता है । [२] मघा नक्षत्रवाली पूर्णिमा माघी कहलाती है और फल्गुनी नक्षत्रवाली पूर्णिमा फाल्गुनी। माघी पूर्णिमावाला मास माघ मास है और फाल्गुनी पूर्णिमावाला फाल्गुन । सो विवाह से पूर्व एक मास पूर्व यह गोदान विधि सम्पन्न हो जाती है। यह गौ इसलिए दी जाती है कि गुरुकुल में तपःकृश युवक अब दूध इत्यादि का प्रयोग करके आप्यायित शरीरवाला हो जाए ।
Connotation: - भावार्थ-विवाह अर्थात् कन्यादान से एक मास पूर्व गोदान विधि सम्पन्न कर दी जाए।
BRAHMAMUNI
Word-Meaning: - (सूर्यायाः-वहतुः प्र-अगात्) तेजस्विन्याः नववध्वाः-निर्वाहयोग्यं बाह्यं दातव्यं गवादिधनरूपं भवति (सविता यम्-अवासृजत्) उत्पादयिता पिता यं वहतुं दातव्यं गवादिकं धनं तस्यै सङ्कल्पयति (अघासु गावः-हन्यन्ते) मघासु नक्षत्रेषु “मकारलोपश्छान्दसः” यद्वा ‘मघा’ इत्यस्य वैदिकनाम ‘अघा’ तासु नक्षत्रेषु गावो गवादयः पदार्थाः प्रेर्यन्ते “हन हिंसागत्योः” [अदादि] पश्चात् खलु मासानन्तरं (अर्जुन्योः परि-उह्यते) फल्गुन्योर्नक्षत्रयोः फाल्गुनमासे “अर्जुनी नक्षत्रे-अर्जुन्यो वै नाम फल्गुन्य इति” [श० २।१।२।११] परितो विवाहकृत्यं समाप्येत ॥१३॥
DR. TULSI RAM
Word-Meaning: - The bridal procession of Surya proceeds which Savita, her father, starts. The bullocks are made to move the chariot in Magha constellations and the bride is inducted into the groom’s home in Phalguni constellations.
