Go To Mantra
Viewed 449 times

आ वो॑ रुव॒ण्युमौ॑शि॒जो हु॒वध्यै॒ घोषे॑व॒ शंस॒मर्जु॑नस्य॒ नंशे॑। प्र व॑: पू॒ष्णे दा॒वन॒ आँ अच्छा॑ वोचेय व॒सुता॑तिम॒ग्नेः ॥

English Transliteration

ā vo ruvaṇyum auśijo huvadhyai ghoṣeva śaṁsam arjunasya naṁśe | pra vaḥ pūṣṇe dāvana ām̐ acchā voceya vasutātim agneḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। वः॒। रु॒व॒ण्युम्। औ॒शि॒जः। हु॒वध्यै॑। घोषा॑ऽइव। शंस॑म्। अर्जु॑नस्य। नंशे॑। प्र। वः॒। पू॒ष्णे। दा॒वने॑। आ। अच्छ॑। वो॒चे॒य॒। व॒सुऽता॑तिम्। अ॒ग्नेः ॥ १.१२२.५

Rigveda » Mandal:1» Sukta:122» Mantra:5 | Ashtak:2» Adhyay:1» Varga:1» Mantra:5 | Mandal:1» Anuvak:18» Mantra:5


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

Word-Meaning: - हे विद्वानो ! (औशिजः) विद्या की कामना करनेवाले का पुत्र मैं (वः) तुम लोगों के (रुवण्युम्) अच्छे कहे हुए उत्तम उपदेश के (आ, हुवध्यै) ग्रहण करने के लिये (अर्जुनस्य) रूप के (शंसम्) प्रशंसित व्यवहार को वा (घोषेव) विद्वानों की वाणी के समान दुःख के (नंशे) नाश और (वः) तुम लोगों की (पूष्णे) पुष्टि करने तथा (दावने) दूसरों को देने के लिये (अग्नेः) अग्नि के सकाश से जो (वसुतातिम्) धन उसको ही (प्र, आ, अच्छा, वोचेय) उत्तमता से भलीभाँति अच्छा कहूँ ॥ ५ ॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमा और वाचकलुप्तोपमालङ्कार हैं। जैसे वैद्यजन सबके लिये आरोग्यपन दे के रोगों को जल्दी दूर कराते, वैसे सब विद्यावान् सबको सुखी कर अच्छी प्रतिष्ठावाले करें ॥ ५ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

अर्जुन का नाश

Word-Meaning: - १. (औशिजः) = मेधावी का पुत्र, अर्थात् अत्यन्त मेधावी, सदा लोकहित की कामना करनेवाला [उशिक - मेधावी, हितेच्छु] मैं हे प्राणापानो! (वः) = आपके (रुवण्युम्) = स्तोत्र को (आहुवध्यै) = उच्चारित करता हूँ । मैं आपका स्तवन करता हुआ आपकी साधना में प्रवृत्त होता हूँ । मैं (घोषा इव) = स्तोत्रों का उच्चारण करनेवालों की भाँति (शंसम्) = प्राणापान का स्तवन करता हूँ ताकि (अर्जुनस्य नशे) = [धवलोऽर्जुनः] शरीर पर आ जानेवाले श्वेत दागों को नष्ट कर सकू तथा अर्जुनस्य नशे - [तृणमर्जुनम्] तृण के समान तुच्छ मनोवृत्ति को समाप्त कर सकूँ । एवं, प्राणसाधना के दो लाभ हैं - प्रथम तो यह कि शरीर में उत्पन्न हो जानेवाले कुष्ठ आदि रोग नहीं होते; दूसरे, मन में तुच्छ वृत्तियों का उद्गम नहीं होता । शरीर भी स्वस्थ होता है और मन भी उत्तम बनता है । २. (वः) = आपके (पूष्णे) = पोषण के लिए तथा (दावने) = आपके उत्तम फलों को देने की क्रिया के लिए मैं (अग्नेः) = उस अग्रणी प्रभु की (वसुतातिम्) = धनसमृद्धि को (अच्छ) = अच्छी प्रकार (प्र आवोचेय) = प्रकर्षरूप से सदा उच्चरित करूँ । मैं सदा प्रभु के अनन्त ऐश्वर्य का स्मरण कलै और यह न भूलूँ कि इस ऐश्वर्य के अंश को मुझे प्राणापान की साधना से ही प्राप्त करना है ।
Connotation: - भावार्थ - प्राणसाधना से शरीर व मन स्वस्थ होते हैं, प्रभु के ऐश्वर्य के अंश को हम इसी साधना से पाते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ।

Anvay:

हे विद्वांस औशिजोऽहं वो रुवण्युमाहुवध्यै अर्जुनस्य शंसं घोषेव दुःखं नंशे वः पूष्णे दावनेऽग्नेर्वसुतातिं प्राच्छा वोचेय ॥ ५ ॥

Word-Meaning: - (आ) (वः) युष्माकम् (रुवण्युम्) सुशब्दायमानम् (औशिजः) विद्याकामस्य पुत्रः (हुवध्यै) होतुमादातुम् (घोषेव) आप्तानां वागिव (शंसम्) प्रशस्तम् (अर्जुनस्य) रूपस्य। अर्जुनमिति रूपना०। निघ० ३। ७। (नंशे) नाशनाय (प्र) (वः) (पूष्णे) पोषणाय (दावने) दात्रे (आ) (अच्छ) (वोचेय) (वसुतातिम्) धनमेव (अग्नेः) पावकान् ॥ ५ ॥
Connotation: - अत्रोपमावाचकलुप्तोपमालङ्कारौ। यथा वैद्याः सर्वेभ्य आरोग्यं प्रदाय रोगान् सद्यो निवर्त्तयन्ति तथा सर्वे विद्यावन्तः सर्वान् सुखिनो विधाय सुप्रतिष्ठितान् कुर्वन्तु ॥ ५ ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Listen ye all, scholars of science and technology, I, son and disciple of the man of knowledge and noble ambition, call upon you and, like a voice from above, proclaim the admirable word of the gifts of the heat and light of Agni in resounding tones: its form and structure, analysis and break up, its creative re-structure for life- support and the gifts for the protection and promotion of life.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject is continued.

Anvay:

O learned men, I the son of a man desiring knowledge and wisdom, praise you earnestly to put into practice your sermons, to alleviate all miseries and to beautify myself with noble virtues, like the speech of absolutely truthful enlightened persons. Let me do so for nourishment and charity, after earning wealth by the use of fire in the form of electricity etc.

Word-Meaning: - (घोषेव) आप्तानां वाक् इव = Like the speech of absolutely truthful persons. (अर्जुनस्य ) रूपस्य अर्जुनमिति रूपनाम (निघ० ३.७ ) (रुवण्युम्) सुशब्दायमानम् ॥ = Teaching well.
Connotation: - As the Vaidyas (Physicians) make all people healthy and destroy their diseases, in the same manner, all learned men should make all happy, respectable, and well-established in life.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमा व वाचकलुप्तोपमालंकार आहेत. जसे वैद्य सर्वांना निरोगी करण्यासाठी रोग लवकर दूर करवितात तसे सर्व विद्यावंत लोकांनी सर्वांना सुखी करून चांगली प्रतिष्ठा प्राप्त करवून द्यावी. ॥ ५ ॥