उत्ति॑ष्ठे॒तःकिमि॒च्छन्ती॒दमागा॑ अ॒हं त्वे॑डे अभि॒भूः स्वाद्गृ॒हात्। शू॑न्यै॒षी नि॑रृते॒याज॒गन्धोत्ति॑ष्ठाराते॒ प्र प॑त॒ मेह रं॑स्थाः ॥
Pad Path
उत् । तिष्ठ । इत: । किम् । इच्छन्ती । इदम् । आ । अगा: । अहम् । त्वा । ईडे । अभिऽभू: । स्वात् । गृहात् । शून्यऽएषी । नि:ऽऋते । या । आऽजगन्ध । उत् । तिष्ठ । अराते । प्र । पत । मा । इह । रंस्था: ॥१.१९॥
Atharvaveda » Kand:14» Sukta:2» Paryayah:0» Mantra:19
Reads 38 times
PANDIT KSHEMKARANDAS TRIVEDI
गृहआश्रम का उपदेश।
Word-Meaning: - (निर्ऋते) हे अलक्ष्मी ! [दरिद्रता आदि] (इतः) यहाँ से [सुप्रबन्धयुक्त घर से] (उत् तिष्ठ) उठ, (किम्)क्या [बुरा] (इच्छन्ती) चाहती हुई (इदम्) इस [घर में] (आ अगः) तू आयी है, (अभिभूः) विजयी (अहम्) मैं (त्वा) तुझे (स्वात् गृहात्) अपने घर से (ईडे=ईरे)निकालता हूँ। (शून्यैषी) शून्य [निर्जनपन] चाहनेवाली (या) जो तू (आजगन्ध) आयीहै, (अराते) हे कंजूसिन (उत् तिष्ठ) उठ, (प्र पत) चलती हो, (इह) यहाँ (मारंस्थाः) मत ठहर ॥१९॥
Connotation: - जिस घर में स्त्री-पुरुष विद्वान् चतुर कार्यकुशल होते हैं, वहाँ पर दरिद्रता, कंजूसी आदिदुर्विघ्न नहीं रहते, वह घर धन-धान्य से भरा-पूरा सदा मङ्गलमय रहता है॥१९॥
Footnote: १९−(उत्तिष्ठ) दूरे गच्छ (इतः) अस्मात् सुप्रबन्धयुक्तगृहात् (किम्) अहितम् (इच्छन्ती) (इदम्) गृहम् (आ अगाः) आगतवती (अहम्) पुरुषार्थी गृहस्थः (त्वा)त्वाम् (ईडे) रस्य डः। ईरे। प्रेरयामि (अभिभूः) अभिभविता। विजयी (स्वात्) (गृहात्) (शून्यैषी) शूनायै प्राणिहिंसायै हितम्, शूना-यत्+इष इच्छायाम्-अच्, ङीप्। निर्जनत्वमिच्छन्ती (निर्ऋते) अ० १।३१।२। हे कृच्छ्रापत्ते-निरु० २।७। हेअलक्ष्मि (या) या त्वम् (आजगन्ध) थस्य धः। आजगन्थ। आगतवती (उत्तिष्ठ) (अराते) हेअदानशीले (प्रपत) बहिर्गच्छ (इह) अस्मिन् गृहे (मा रंस्थाः) नैवोपरम ॥
