वांछित मन्त्र चुनें

तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑तं पु॒रु वारं॑ पु॒रु त्मना॑। त्वष्टा॒ पोषा॑य॒ वि ष्य॑तु रा॒ये नाभा॑ नो अस्म॒युः ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tan nas turīpam adbhutam puru vāram puru tmanā | tvaṣṭā poṣāya vi ṣyatu rāye nābhā no asmayuḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

तत्। नः॒। तु॒रीप॑म्। अद्भु॑तम्। पु॒रु। वा॒। अर॑म्। त्मना॑। त्वष्टा॑। पोषा॑य। वि। स्य॒तु॒। रा॒ये। नाभा॑। नः॒। अ॒स्म॒ऽयुः ॥ १.१४२.१०

ऋग्वेद » मण्डल:1» सूक्त:142» मन्त्र:10 | अष्टक:2» अध्याय:2» वर्ग:11» मन्त्र:4 | मण्डल:1» अनुवाक:21» मन्त्र:10


432 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वान् ! (अस्मयुः) हम लोगों की कामना करनेवाले (त्वष्टा) विद्या और धर्म से प्रकाशमान आप (नः) हम लोगों के (पुरु) बहुत (पोषाय) पोषण करने के लिये और (राये) धन होने के लिये (नाभा) नाभि में प्राण के समान (वि, ष्यतु) प्राप्त होवें और (त्मना) आत्मा से जो (तुरीपम्) तुरन्त रक्षा करनेवाला (अद्भुतम्) अद्भुत आश्चर्य्यरूप (पुरु, वा, अरम्) बहुत वा पूरा धन है (तत्) उसको (नः) हम लोगों के लिये प्राप्त कीजिये (=कराइये) ॥ १० ॥
भावार्थभाषाः - जो विद्वान् हम लोगों की कामना करे उसकी हम लोग भी कामना करें। जो हम लोगों की कामना न करे उसकी हम भी कामना न करें, इससे परस्पर विद्या और सुख की कामना करते हुए आचार्य्य और विद्यार्थी लोग विद्या की उन्नति करें ॥ १० ॥
432 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

त्वष्टा से याचना

पदार्थान्वयभाषाः - १. (अस्मयुः) = सदा हमारा हित चाहनेवाला (त्वष्टा) = संसार का निर्माता प्रभु (नः नाभा) = हमारे यज्ञों में [अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः] (नः) = हमारे (पोषाय) = पोषण के लिए तथा (राये) = ऐश्वर्य के लिए (त्मना) = स्वयं (तत् विषयतु) = [वियुज्जतु] विशेषरूप से उस धन को प्राप्त कराये जोकि [क] (तुरीपम्) = [त्वरया पाति] शीघ्रता से हमारा रक्षण करनेवाला है, [ख] (अद्भुतम्) = महान् है अथवा अभूतपूर्व है, किसी भी प्रकार हमारे पतन का कारण न होने से अद्भुत है, [ग] (पुरुवारम्) = [पुरु वा अरम्] पालन करनेवाला और पर्याप्त है अथवा [पुरु वारम्] बहुतों से वरणीय है, चाहने योग्य है, तथा [घ] (पुरु) = पालन व पूरण करनेवाला है। २. हम यज्ञशील बनें। इन यज्ञों के होने पर प्रभु हमें उत्तम धनों को प्राप्त कराएँ यह धन हमारा रक्षण करनेवाला हो, पतन का कारण न होने से अद्भुत हो, बहुतों से वरणीय हो तथा पालन व पूरण करनेवाला हो ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- त्वष्टा प्रभु हमें यज्ञशीलता के साथ धन प्राप्त कराएँ।
432 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ।

अन्वय:

हे विद्वन् अस्मयुस्त्वष्टां भवान् नः पुरु पोषाय राये नाभा प्राणइव विष्यतु त्मना तुरीपमद्भुतं पुरु वारं धनमस्ति तन्न आवह ॥ १० ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (तत्) (नः) अस्मभ्यम् (तुरीपम्) तूर्णं रक्षकम् (अद्भुतम्) आश्चर्यस्वरूपम् (पुरु) बहु (वा) (अरम्) अलम् (पुरु) बहु (त्मना) आत्मना (त्वष्टा) विद्याधर्मेण राजमानः (पोषाय) पुष्टिकराय (वि) (स्यतु) प्राप्नोतु (राये) धनाय (नाभा) नाभौ (नः) अस्माकम् (अस्मयुः) अस्मान्कामयमानः ॥ १० ॥
भावार्थभाषाः - यो विद्वानस्मान्कामयेत तं वयमपि कामयेमहि योस्मान्न कामयेत तं वयमपि न कामयेमहि तस्मात् परस्परस्य विद्यासुखे कामयमानावाचार्य्यविद्यार्थिनौ विद्योन्नतिं कुर्याताम् ॥ १० ॥
432 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - That wealth of life, knowledge, power and honour, ever flowing, all protective and self-preserving, which is the universal choice and conscientious love of all, may Tvashta, creator of life forms and human institutions, the very centre-hold of our life and society, lord our own, create for our sustenance, prosperity and progress.
432 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

One should reciprocate the good gestures of others.

अन्वय:

Studded with wisdom and righteousness and desirous of our welfare, O learned person! come and give us immense mundane wealth and be with us like the PRANA in the naval. Also bring to us that wealth (of wisdom and knowledge) which protects us and, is wonderful and sufficing.

भावार्थभाषाः - We should always desire the association of such a learned person who is favorably disposed towards our welfare. Thus the preceptor and the pupil should multiply their knowledge for mutual wisdom and happiness.
432 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जो विद्वान आमची कामना करतो त्याची आम्ही कामना करावी. जो आमची कामना करीत नाही त्याची आम्हीही कामना करू नये. त्यासाठी परस्पर विद्या व सुखाची कामना करीत आचार्य व विद्यार्थी यांनी विद्येची वाढ करावी. ॥ १० ॥