Viewed 362 times
यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ॒ अश्वाँ॑ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः ॥
English Transliteration
Mantra Audio
yukṣvā hi devahūtamām̐ aśvām̐ agne rathīr iva | ni hotā pūrvyaḥ sadaḥ ||
Pad Path
यु॒क्ष्व । हि । दे॒व॒ऽहूत॑मान् । अश्वा॑न् । अ॒ग्ने॒ । र॒थीःऽइ॑व । नि । होता॑ । पू॒र्व्यः॑ । स॒दः॒ ॥ ८.७५.१
Rigveda » Mandal:8» Sukta:75» Mantra:1
| Ashtak:6» Adhyay:5» Varga:24» Mantra:1
| Mandal:8» Anuvak:8» Mantra:1
SHIV SHANKAR SHARMA
Word-Meaning: - (अहम्) मैं उपासक (आर्क्षे) सामान्यतया मनुष्य के निमित्त (श्रुतर्वणि) श्रोतृजनों के निमित्त और (मदच्युति) मनुष्यजाति में आनन्द की वर्षा के लिये (हुवानः) ईश्वर से प्रार्थना कर रहा हूँ और मनुष्यमात्र के जो (स्तुकाविनाम्) ज्ञानविज्ञानसहित (चतुर्णाम्) नयन, कर्ण, घ्राण और रसना ये चारों ज्ञानेन्द्रिय हैं, उनके (शीर्षा) शिर (शर्धांसि+इव) परम बलिष्ठ होवें और (मृक्षा) शुद्ध और पवित्र होवें ॥१३॥
Connotation: - अहम्=इस पद से केवल एक ऋषि का बोध नहीं, किन्तु जो कोई ईश्वर से प्रार्थना करे, उस सबके लिये अहम् पद आया है। इसका आशय यह है कि प्रत्येक ज्ञानी जन अपनी जाति के कल्याण के लिये ईश्वर से प्रार्थना करे, जिससे मनुष्यमात्र के ज्ञानेन्द्रिय ज्ञान की प्राप्ति के लिये चेष्टा करें ॥१३॥
HARISHARAN SIDDHANTALANKAR
देवहूतमान्
Word-Meaning: - हे (अग्ने) = अग्रणी ! तू (रथी इव अश्वान्) = जैसे रथी अश्वों को जोड़ता है उसी प्रकार (देवहूतमान्) = योग्यजनों को (युव) = जोड़। होता = दाता (पूर्व्यः) = पूर्ण होकर (नि सदः) = विराज ।
Connotation: - भावार्थ-अधिकारी योग्यतम व्यक्ति की नियुक्ति करे, तथा पूर्ण वेतनादि की व्यवस्था करे ।
SHIV SHANKAR SHARMA
Word-Meaning: - अहमुपासकः। आर्क्षे=सामान्येन सर्वेषां मनुष्याणां निमित्ते। श्रुतर्वणि=श्रोतॄणां निमित्ते। मदच्युति=आनन्दानां च्योतनाय। हुवानः=परमात्मानं स्तुवन्नस्मि। स्तुकाविनां= विज्ञानादिसहितानाम्। चतुर्णाम्=चक्षुरादीनाम्। शीर्षा=शिरांसि। शर्धांसि इव=बलवन्ति इव भवन्तु। तथा मृक्षा=शुद्धानि भवन्तु ॥१३॥
DR. TULSI RAM
Word-Meaning: - Agni, light and life of the universe, as a master of the chariot of creation, harness your powers of cosmic dynamics which carry the divine wealth of life for us and, as the first and original high priest of creation, come and grace our hearth and home of familial creative activity in the service of divinity and observance of Dharma.
