Go To Mantra
Viewed 368 times

नू चि॒त्स भ्रे॑षते॒ जनो॒ न रे॑ष॒न्मनो॒ यो अ॑स्य घो॒रमा॒विवा॑सात्। य॒ज्ञैर्य इन्द्रे॒ दध॑ते॒ दुवां॑सि॒ क्षय॒त्स रा॒य ऋ॑त॒पा ऋ॑ते॒जाः ॥६॥

English Transliteration

nū cit sa bhreṣate jano na reṣan mano yo asya ghoram āvivāsāt | yajñair ya indre dadhate duvāṁsi kṣayat sa rāya ṛtapā ṛtejāḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

नु। चि॒त्। सः। भ्रे॒ष॒ते॒। जनः॑। न। रे॒ष॒त्। मनः॑। यः। अ॒स्य॒। घो॒रम्। आ॒ऽविवा॑सात्। य॒ज्ञैः। यः। इन्द्रे॑। दध॑ते। दुवां॑सि। क्षय॑त्। सः। रा॒ये। ऋ॒त॒ऽपाः। ऋ॒ते॒ऽजाः ॥६॥

Rigveda » Mandal:7» Sukta:20» Mantra:6 | Ashtak:5» Adhyay:3» Varga:2» Mantra:1 | Mandal:7» Anuvak:2» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर मनुष्य क्या करके कैसे हों, इस विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - (यः) जो (जनः) मनुष्य (अस्य) इसके (घोरम्) घोर (मनः) अन्तःकरण को (न) नहीं (आविवासात्) सेवे (सः, चित्) वही (नु) शीघ्र विजय को (भ्रेषते) पाता और वह नहीं (रेषत्) हिंसा करता है (यः) जो (ऋतपाः) जो सत्य की पालना करने और (ऋतेजाः) सत्य में उत्पन्न अर्थात् प्रसिद्ध होनेवाला (यज्ञैः) मिले हुए कर्मों से (इन्द्रे) परमैश्वर्ययुक्त परमेश्वर में (दुवांसि) सेवनों को (दधते) धारण करता (सः) वह (राये) धन के लिये निरन्तर (क्षयत्) वसे ॥५॥
Connotation: - जो रागद्वेषरहित मनवाले, घोरकर्मरहित, परमेश्वर के सेवक, धर्मात्मा जन हों, वे कभी नष्ट न हों ॥६॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्रभु-परिचरण व ऋत में निवास

Word-Meaning: - [१] (यः) = जो (अस्य) = इस प्रभु के (घोरं मनः) = शत्रुओं के लिये भयंकर मन को (आविवासात्) = पूजित करता है (सः) = वह (नू चित्) = न तो (भ्रेषते) = मार्गभ्रष्ट होता है (न रेषत्) = न हिंसित होता है। प्रभु से हमें ऐसे ही मन की याचना करनी चाहिये जो काम-क्रोध आदि शत्रुओं के लिये भयङ्कर हो । जिस मन में प्रभु का वास होता है, वह इन शत्रुओं के लिये भयङ्कर हो ही जाता है । [२] (यज्ञैः) = यज्ञों के द्वारा (यः) = जो (इन्द्रे) = उस परमैश्वर्यशाली प्रभु में (दुवांसि) = परिचर्या को दधते धारण करता है, (सः) = वही (क्षयत्) = उत्तम निवासवाला होता है। [सः] (राये) = वह ऐश्वर्य के लिये होता है। (ऋतपाः) = जीवन में ऋत का पालन करता है और (ऋतेजाः) = इन ऋतों में, यज्ञों में प्रादुर्भूत शक्तियोंवाला होता है।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु से हम शत्रु भयंकर मन की ही याचना करें। न तो हम मार्गभ्रष्ट होंगेहिंसित। यज्ञों द्वारा प्रभु का उपासन करने पर हम ऐश्वर्य में निवास करते हुए जीवन में ऋत रक्षण कर पायेंगे।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्मनुष्याः किं कृत्वा कीदृशा भवेयुरित्याह ॥

Anvay:

यो जनोऽस्य घोरं मनो नाऽऽविवासात् स चिन्नु विजयं भ्रेषते स न रेषत्। य ऋतपा ऋतेजा यज्ञैरिन्द्रे दुवांसि दधते स राये सततं क्षयत् ॥६॥

Word-Meaning: - (नू) सद्यः। अत्र ऋचि तुनुघेति दीर्घः। (चित्) अपि (सः) (भ्रेषते) प्राप्नोति (जनः) मनुष्यः (न) निषेधे (रेषत्) हिनस्ति (मनः) अन्तःकरणम् (यः) (अस्य) (घोरम्) (आविवासात्) समन्तात्सेवेत (यज्ञैः) सङ्गतैः कर्मभिः (यः) (इन्द्रे) परमैश्वर्ययुक्ते परमेश्वरे (दधते) धरति (दुवांसि) परिचरणानि सेवनानि (क्षयत्) निवसेत् (सः) (राये) धनाय (ऋतपाः) सः सत्यं पाति सः (ऋतेजाः) यः सत्ये जायते सः ॥६॥
Connotation: - ये रागद्वेषरहितमनसो घोरकर्मविरहाः परमेश्वरसेवका धर्मात्मानो जनाः स्युस्ते कदाचिद्धिंसिता न स्युः ॥६॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Never does that person waver or go astray, never does he fail or face disaster, never does he hurt anyone, who obeys and serves the venerable thought and will of this awesome master. Whoever reposes his trust and prayers by love, self-sacrifice and yajna in him abides in peace for the achievement of wealth, honour and excellence, serving truth and rising in stature in truth and divine law.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - ज्यांचे मन रागद्वेषरहित असते ते भयंकर कर्म करीत नाहीत. ते परमेश्वराचे सेवक असून धर्मात्मा असतात. ते कधी नष्ट होता कामा नयेत. ॥ ६ ॥