Go To Mantra

य एक॒ इत्तमु॑ ष्टुहि कृष्टी॒नां विच॑र्षणिः। पति॑र्ज॒ज्ञे वृष॑क्रतुः ॥१६॥

English Transliteration

ya eka it tam u ṣṭuhi kṛṣṭīnāṁ vicarṣaṇiḥ | patir jajñe vṛṣakratuḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

यः। एकः॑। इत्। तम्। ऊँ॒ इति॑। स्तु॒हि॒। कृ॒ष्टी॒नाम्। विऽच॑र्षणिः। पतिः॑। ज॒ज्ञे। वृष॑ऽक्रतुः ॥१६॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:45» Mantra:16 | Ashtak:4» Adhyay:7» Varga:24» Mantra:1 | Mandal:6» Anuvak:4» Mantra:16


Reads 1040 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर वह राजा कैसा होवे, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे मनुष्य ! (यः) जो (एकः) सहायरहित (इत्) ही (कृष्टीनाम्) मनुष्यों का (पतिः) स्वामी (विचर्षणिः) देखनेवाला (वृषक्रतुः) बलयुक्त बुद्धिवाला (जज्ञे) होता है (तम्) उस वीर पुरुष की (उ) ही (स्तुहि) प्रशंसा करिये ॥१६॥
Connotation: - हे प्रजाजनो ! जो सम्पूर्ण विद्या और श्रेष्ठ गुण, कर्म, स्वभाववाला निरन्तर न्याय से प्रजाओं के पालन में तत्पर होवे, उसको राजा मानो, दूसरे क्षुद्राशय को नहीं ॥१६॥
Reads 1040 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

विचर्षणि वृषक्रतु

Word-Meaning: - [१] (यः) = जो प्रभु हैं, वे (एकः इत्) = अद्वितीय ही, बिना किसी अन्य की सहायता के ही (कृष्टीनाम्) = श्रमशील मनुष्यों के (विचर्षणिः) = विशेषेण द्रष्टा हैं। सब मनुष्यों का ध्यान करनेवाले प्रभु ही हैं । (तं उ) = उनको ही (स्तुहि) = तू स्तुत कर, अर्थात् प्रभु का ही स्तवन करनेवाला बन । [२] वे (वृषक्रतुः) = शक्तिशाली कर्मों व प्रज्ञानोंवाले प्रभु (पतिः जज्ञे) = सब के स्वामी व रक्षक हैं।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु ही सर्वद्रष्टा सर्वरक्षक हैं। उन्हीं की उपासना करनी योग्य है।
Reads 1040 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनः स राजा कीदृशो भवेदित्याह ॥

Anvay:

हे मनुष्य ! य एक इत्कृष्टीनां पतिर्विचर्षणिर्वृषक्रतुर्जज्ञे तमु स्तुहि ॥१६॥

Word-Meaning: - (यः) (एकः) असहायः (इत्) एव (तम्) वीरपुरुषम् (उ) (स्तुहि) प्रशंसय (कृष्टीनाम्) मनुष्याणाम् (विचर्षणिः) विचक्षणो द्रष्टा (पतिः) स्वामी (जज्ञे) जायते (वृषक्रतुः) वृषा बलवती क्रतुः प्रज्ञा यस्य सः ॥१६॥
Connotation: - हे प्रजाजना योऽखिलविद्यः शुभगुणकर्मस्वभावः सततं न्यायेन प्रजापालनतत्परः स्यात्तमेव राजानं मन्यध्वं नेतरं क्षुद्राशयम् ॥१६॥
Reads 1040 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O man, invoke, admire and celebrate that one alone who is unique by himself, ever watchful guardian of the people, generous performer and showerer of blissful fruits of his action, and who emerges and rises as the protector and ruler of all.
Reads 1040 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

How should a king be-is further told.

Anvay:

O man! praise that king only, who endowed with strong intellect; is wonderful observer of men and their master.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O people! you should regard him only as king, who is endowed with the knowledge of all sciences, good virtues, actions and temperament and is constantly engaged in nourishing his subjects with justice and not a mean fellow.
Reads 1040 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे प्रजाजनांनो ! जो संपूर्ण विद्या व श्रेष्ठ गुण, कर्म, स्वभाव असणारा, सतत न्यायाने प्रजेचे पालन करण्यात तत्पर असतो त्याला राजा माना; इतर क्षुद्राला नव्हे. ॥ १६ ॥