Go To Mantra

आ॒स॒स्रा॒णासः॑ शवसा॒नमच्छेन्द्रं॑ सुच॒क्रे र॒थ्या॑सो॒ अश्वाः॑। अ॒भि श्रव॒ ऋज्य॑न्तो वहेयु॒र्नू चि॒न्नु वा॒योर॒मृतं॒ वि द॑स्येत् ॥३॥

English Transliteration

āsasrāṇāsaḥ śavasānam acchendraṁ sucakre rathyāso aśvāḥ | abhi śrava ṛjyanto vaheyur nū cin nu vāyor amṛtaṁ vi dasyet ||

Mantra Audio
Pad Path

आ॒स॒स्रा॒णासः॑। श॒व॒सा॒नम्। अच्छ॑। इन्द्र॑म्। सु॒ऽच॒क्रे। र॒थ्या॑सः। अश्वाः॑। अ॒भि। श्रवः॑। ऋज्य॑न्तः। व॒हे॒युः॒। नु। चि॒त्। नु। वा॒योः। अ॒मृत॑म्। वि। द॒स्ये॒त् ॥३॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:37» Mantra:3 | Ashtak:4» Adhyay:7» Varga:9» Mantra:3 | Mandal:6» Anuvak:3» Mantra:3


Reads 316 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर मनुष्या क्या करें, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - जो (आसस्राणासः) चारों ओर से गमन करनेवाले (रथ्यासः) वाहनों में श्रेष्ठ (अश्वाः) घोड़े जैसे वैसे (अभि, श्रवः) चारों ओर से सुननेवाले (ऋज्यन्तः) सरल के समान आचरण करते हुए विद्वान् जन (शवसानम्) बलयुक्त (इन्द्रम्) राजा को (नू) शीघ्र (वहेयुः) प्राप्त होवें और जो (चित्) भी इन को (अच्छ) अच्छे प्रकार (सुचक्रे) सुन्दर करता है वह (वायोः) पवन के (अमृतम्) नाशरहित स्वरूप को प्राप्त होकर दुखों की (नु) शीघ्र ही (वि, दस्येत्) उपेक्षा करे ॥३॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। हे प्रजाजनो ! जैसे राजा आप लोगों की वृद्धि करे, वैसे आप लोग भी इसकी वृद्धि करिये और सब योगाभ्यास करके प्राणों में वर्त्तमान परमात्मा को जान कर दुःखों का नाश करो ॥३॥
Reads 316 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्राणसाधना द्वारा सोम का रक्षण

Word-Meaning: - [१] (सुचक्रे) = शोभन चक्रोंवाले इस शरीर-रथ में (आसस्त्राणासः) = समन्तात् गति करते हुए (रथ्यासः अश्वाः) = रथवहन में उत्तम ये इन्द्रियाश्व (शवसानम्) = बल की तह आचरण करते हुए, अर्थात् शक्ति के पुञ्ज (इन्द्रम्) = शत्रु-विद्रावक प्रभु की (अच्छ) = ओर (वहेयुः) = हमें ले जाते हैं । [२] (ऋज्यन्तः) = ऋजुगमनवाले इन्द्रियाश्व (श्रवः अभि) = [वहेयुः ] ज्ञान की ओर हमें ले चलें। ऐसा होने पर (नु) = अब (वायो:) = वायु के द्वारा, अर्थात् प्राणसाधना के द्वारा (अमृतम्) = मृत्यु से बचानेवाला यह सोम (नू चित्) = नहीं (विदस्येत्) = नष्ट हो ।
Connotation: - भावार्थ- हम कर्मों में लगे रहकर कर्मों द्वारा प्रभु की उपासना करें। हमारी इन्द्रियाँ ज्ञान प्राप्ति में लगी रहें। ऐसा होने पर प्राणसाधना में प्रवृत्त हुए हुए हम सोम का रक्षण कर पायेंगे यह सोम अमृत है।
Reads 316 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्मनुष्याः किं कुर्युरित्याह ॥

Anvay:

य आसस्राणासः रथ्यासोऽश्वा इवाऽभि श्रव ऋज्यन्तो विद्वांसः शवसानमिन्द्रन्नू वहेयुर्यश्चिदेतानच्छ सुचक्रे स वायोरमृतं प्राप्य दुःखानि नु वि दस्येत् ॥३॥

Word-Meaning: - (आसस्राणासः) समन्ताद्गतिमन्तः (शवसानम्) बलवन्तम् (अच्छ) (इन्द्रम्) राजानम् (सुचक्रे) शोभनं करोति (रथ्यासः) रथेषु साधवः (अश्वाः) तुरङ्गाः (अभि) सर्वतः (श्रवः) ये शृण्वन्ति ते (ऋज्यन्तः) ऋजुरिवाचरन्तः (वहेयुः) प्राप्नुवन्तु (नू) सद्यः। अत्र ऋचि तुनुघेति दीर्घः। (चित्) अपि (नु) क्षिप्रम् (वायोः) पवनस्य (अमृतस्य) नाशरहितं स्वरूपम् (वि) (दस्येत्) उपक्षाययेत् ॥३॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। हे प्रजाजना ! यथा राजा युष्मान् वर्धयेत्तथा यूयमप्येनं वर्धयत, सर्वे योगाभ्यासं कृत्वा प्राणस्थं परमात्मानं विदित्वा दुःखानि दहन्तु ॥३॥
Reads 316 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - May the motive powers of the chariot of mighty Indra, ever on the move in the divine orbit in a simple and natural manner, gracefully bear the lord to the chant of our yajnic programmes of humanity. Let the immortal breath of life never be exhausted, let no one waste away the nectar vitality of immortality.
Reads 316 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

What should men do-is again told.

Anvay:

He who trains well, those highly learned and upright persons, who like the active horses harnessed in the chariots and hearing other's requests and complaints, carry or help this mighty king, destroys all miseries knowing the imperishable nature of the air (by the nature of the matter) as cause and practicing Pranayama and other parts of the Yoga.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O people of the State ! as a king makes you grow in every way, so you should also increase his power by co-operating with him. All should burn or destroy their miseries by precising Yoga and knowing who is also with in the Pranas.
Reads 316 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. हे प्रजाजनांनो ! जसा राजा तुमची वृद्धी करतो तशी तुम्हीही त्याची वृद्धी करा. सर्वांनी योगाभ्यास करून प्राणांमध्ये असलेल्या परमात्म्याला जाणून दुःखांचा नाश करा. ॥ ३ ॥