Go To Mantra

इन्द्र॑ जा॒मय॑ उ॒त येऽजा॑मयोऽर्वाची॒नासो॑ व॒नुषो॑ युयु॒ज्रे। त्वमे॑षां विथु॒रा शवां॑सि ज॒हि वृष्ण्या॑नि कृणु॒ही परा॑चः ॥३॥

English Transliteration

indra jāmaya uta ye jāmayo rvācīnāso vanuṣo yuyujre | tvam eṣāṁ vithurā śavāṁsi jahi vṛṣṇyāni kṛṇuhī parācaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

इन्द्र॑। जा॒मयः॑। उ॒त। ये। अजा॑मयः। अ॒र्वा॒ची॒नासः॑। व॒नुषः॑। यु॒यु॒ज्रे। त्वम्। ए॒षा॒म्। वि॒थु॒रा। शवां॑सि। ज॒हि। वृष्ण्या॑नि। कृ॒णु॒हि। परा॑चः ॥३॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:25» Mantra:3 | Ashtak:4» Adhyay:6» Varga:19» Mantra:3 | Mandal:6» Anuvak:3» Mantra:3


Reads 367 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (इन्द्र) सेना के स्वामी (त्वम्) आप (ये) जो (अर्वाचीनासः) इस काल में हुए (जामयः) पतिव्रता स्त्रियों के सदृश और (उत) भी (अजामयः) सौतियाँ जैसे वैसे शत्रु जन (वनुषः) संविभाग करनेवालों को (युयुज्रे) युक्त होते अर्थात् मिलते हैं (एषाम्) इन शत्रुओं की (विथुरा) पीड़ा देनेवाली (शवांसि) सेनाओं को (त्वम्) आप (जहि) नष्ट कीजिये और अपनी सेनाओं को (वृष्ण्यानि) बलिष्ठ (कृणुही) करिये और शत्रुओं को (पराचः) पराङ्मुख कीजिये अर्थात् हटाइये ॥३॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। वे ही मन्त्री उत्तम हैं, जो धार्मिक प्रजाओं की पुत्र के सदृश रक्षा करते हैं और दुष्टों को दण्ड देते हैं और अपनी सेनाओं को बढ़ाय के शत्रुओं की सेना को पराजित करते हैं ॥३॥
Reads 367 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'जामि व अजामि' रूप शत्रु

Word-Meaning: - [१] हे (इन्द्र) = शत्रुविद्रावक प्रभो ! (ये) = जो (जामयः) = बन्धुत्ववाले होते हुए हमारे शत्रु हुए हैं, (उत) = और जो (अजामयः पराये) = हमारे शत्रु बने हैं, (अर्वाचीनास:) = हमारी ओर आते हुए (वनुषः) = हिंसक बने हुए (युयुज्रे) = युद्ध के लिये प्रयुक्त होते हैं, (त्वम्) = आप (एषाम्) = इन जामि व अजामि रूप शत्रुओं के (शवांसि) = [शवतिर्गतिकर्मा] आक्रमण रूप गमनों को (विथुरा) = शिथिल (कृणुहि) = कर दीजिये। इनमें हमारे पर आक्रमण के लिये उत्साह न बना रहे। [२] हे प्रभो ! आप इनके (वृष्ण्यानि) = वीर्यों को (जहि) = विनष्ट करिये और इन्हें (पराचः) = पराङ्मुख करिये रणाङ्गण से ये भाग खड़े हों।
Connotation: - भावार्थ- हम प्रभु को अपने हृदयों में आसीन करके 'जामि व अजामि' रूप दोनों प्रकार के शत्रुओं को नष्ट करनेवाले हों ।
Cross References: सूचना- यहाँ अध्यात्म में जामिरूप शत्रु वे हैं जो अशुभ वृत्तियाँ जन्म से ही गत संस्कारों के रूप में हमें प्राप्त होती हैं। 'अजामि' रूप वे अशुभ वृत्तियाँ हैं जिन्हें हम इस जीवन में किसी समय सीख लेते हैं ।
Reads 367 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे इन्द्र ! त्वं येऽर्वाचीनासो जामय इवोताजामयो वनुषो युयुज्र एषां शत्रूणां विथुरा शवांसि त्वं जहि स्वसैन्यानि वृष्ण्यानि कृणुही शत्रून् पराचश्च ॥३॥

Word-Meaning: - (इन्द्र) सेनेश (जामयः) पतिव्रता भार्या इव (उत) अपि (ये) (अजामयः) सपत्न्य इव शत्रवः (अर्वाचीनासः) इदानीन्तनाः (वनुषः) संविभाजकान् (युयुज्रे) युञ्जन्ति (त्वम्) (एषाम्) (विथुरा) व्यथकानि (शवांसि) बलानि (जहि) (वृष्ण्यानि) बलिष्ठानि (कृणुही) अत्र संहितायामिति दीर्घः। (पराचः) पराङ्मुखान् ॥३॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । त एव सचिवा उत्तमा ये धार्मिकीः प्रजाः पुत्रवद्रक्षन्ति दुष्टांश्च दण्डयन्ति स्वसैन्यानि वर्धयित्वा शत्रुसेनां पराजयन्ति ॥३॥
Reads 367 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, mighty ruler and commander of the common wealth, whether it is your own people or other distant ones or sabotagers who join upfront against you to injure the system, you destroy their forces of sabotage, eliminate their growing potential and throw them out.
Reads 367 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The Commander's duties are further elaborated.

Anvay:

O Commander of the army ! you smash the strength of the enemy like the faithful wives eliminate the upkeeps. Besides strengthen your own army, in order to defeat the enemies.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - They alone are good (defense) ministers who defend their people like their own sons and punish the wicked by strengthening their army and thus subdue the enemy.
Reads 367 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. जे धार्मिक प्रजेचे पुत्राप्रमाणे रक्षण करतात व दुष्टांना दंड देतात, तसेच आपली सेना वाढवून शत्रूच्या सेनेला पराजित करतात तेच मंत्री उत्तम असतात. ॥ ३ ॥