Go To Mantra

अस्मै॑ व॒यं यद्वा॒वान॒ तद्वि॑विष्म॒ इन्द्रा॑य॒ यो नः॑ प्र॒दिवो॒ अप॒स्कः। सु॒ते सोमे॑ स्तु॒मसि॒ शंस॑दु॒क्थेन्द्रा॑य॒ ब्रह्म॒ वर्ध॑नं॒ यथास॑त् ॥५॥

English Transliteration

asmai vayaṁ yad vāvāna tad viviṣma indrāya yo naḥ pradivo apas kaḥ | sute some stumasi śaṁsad ukthendrāya brahma vardhanaṁ yathāsat ||

Mantra Audio
Pad Path

अस्मै॑। व॒यम्। यत्। व॒वान॑। तत्। वि॒वि॒ष्मः॒। इन्द्रा॑य। यः। नः॒। प्र॒ऽदिवः। अपः॑। क॒रिति॑ कः। सु॒ते। सोमे॑। स्तु॒मसि॑। शंस॑त्। उ॒क्था। इन्द्रा॑य। ब्रह्म॑। वर्ध॑नम्। यथा॑। अस॑त् ॥५॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:23» Mantra:5 | Ashtak:4» Adhyay:6» Varga:15» Mantra:5 | Mandal:6» Anuvak:2» Mantra:5


Reads 358 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर मनुष्यों को परस्पर कैसा वर्त्ताव करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे मनुष्यो ! (यः) जो (प्रदिवः) अत्यन्तपन से कामना करते हुओं (नः) हमलोगों और (अपः) कर्म को (कः) करता है और (इन्द्राय) अत्यन्त ऐश्वर्ययुक्त जन के लिये (उक्था) प्रशंसा करने योग्य कर्मों को (शंसत्) कहे और (यथा) जैसे (ब्रह्म) धन (वर्धनम्) बढ़ता है जिससे वह (असत्) होवे और (अस्मै) पूर्व मन्त्र में कहे हुए (इन्द्राय) ऐश्वर्य के लिये (वयम्) हम लोग (यत्) जिसको (विविष्मः) व्याप्त होते हैं (तत्) उसका जो (वावान) उत्तम प्रकार सेवन करता है, वैसे उसकी (सुते) उत्पन्न किये गये (सोम) ऐश्वर्य में हम लोग (स्तुमसि) स्तुति करते हैं ॥५॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमालङ्कार है। जो धन के सदृश सब के बढ़ानेवाले हैं, वे अत्यन्त ऐश्वर्य को प्राप्त होकर प्रयत्न करते हैं ॥५॥
Reads 358 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

स्तवन के द्वारा ज्ञान व उत्कृष्ट कर्मों की प्राप्ति

Word-Meaning: - [१] (यः) = जो परमैश्वर्यशाली प्रभु (नः) = हमारे लिए (प्रदिवः) = प्रकृष्ट ज्ञान प्रकाशों को तथा (अपः) = कर्मों को (कः) = करते हैं (अस्मै) = इस प्रभु के लिए (वयम्) = हम (तद्विविष्मः) = उस स्तोत्र का व्यापन करते हैं (यद्वावान) = जिस स्तोत्र को प्रभु चाहते हैं। अर्थात् हम स्तोत्रों के द्वारा प्रभु को प्रीणित करनेवाले बनते हैं और प्रभु हमें ज्ञान व उत्कृष्ट कर्मों को करते हैं। [२] (सुते सोमे) = सोम के उत्पन्न होने पर (स्तुमसि) = हम प्रभु का स्तवन करते हैं। हम (उक्था शंसत्) = स्तोत्रों का शंसन करते हुए [शंसंतः] ऐसा प्रयत्न करते हैं (यथा) = जिससे (ब्रह्म) = ज्ञानपूर्वक किया गया स्तवन (इन्द्राय) = उस परमैश्वर्यशाली प्रभु के लिये (वर्धनं असत्) = वृद्धि का करनेवाला हो, अर्थात् स्तवन के द्वारा हम प्रभु के प्रकाश को अधिकाधिक देखनेवाले हों ।
Connotation: - भावार्थ- हम प्रभु का स्तवन करते हैं। प्रभु हमें प्रकृष्ट ज्ञान व कर्मों को प्राप्त कराते हैं । सोम का अपने अन्दर रक्षण करते हुए हम प्रभु-स्तवन करें जिससे अधिकाधिक प्रभु के प्रकाश को देखनेवाले हों।
Reads 358 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्मनुष्यैः परस्परं कथं वर्त्तितव्यमित्याह ॥

Anvay:

हे मनुष्या ! यः प्रदिवो नोऽपस्क इन्द्रायोक्था शंसद्यथा ब्रह्म वर्धनमसदस्मा इन्द्राय वयं यद्विविष्मस्तद्यो वावान तथा तं सुते सोमे वयं स्तुमसि ॥५॥

Word-Meaning: - (अस्मै) पूर्वमन्त्रोक्ताय (वयम्) (यत्) (वावान) वनते। अत्र तुजादीनामित्यभ्यासदैर्घ्यम् (तत्) (विविष्मः) व्याप्नुमः (इन्द्राय) ऐश्वर्याय (यः) (नः) अस्मान् (प्रदिवः) प्रकर्षेण कामयमानान् (अपः) कर्म (कः) करोति (सुते) निष्पादिते (सोमे) ऐश्वर्ये (स्तुमसि) स्तुमः (शंसत्) शंसेत् (उक्था) प्रशंसनीयानि कर्माणि (इन्द्राय) परमैश्वर्याय (ब्रह्म) धनम् (वर्धनम्) वर्धते येन (यथा) (असत्) भवेत् ॥५॥
Connotation: - अत्रोपमालङ्कारः । ये धनवत्सर्ववर्धकाः सन्ति ते परमैश्वर्यं लब्ध्वा प्रयतन्ते ॥५॥
Reads 358 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Whatever Indra, lord ruler of light and love, wishes, we do for him since he creates for us the holy acts and does all other divine acts of sustenance. When the soma is distilled and the songs of praise arise, we celebrate and exalt him so that knowledge, food, energy and moral rectitude may arise and grow the way it should.
Reads 358 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

How should men deal with one another is elaborated.

Anvay:

O men ! we praise on occasion of the acquisition of wealth, the king, who is bringer of prosperity and does great deeds for our good, who are intensely desirous of the welfare of all and who admires praiseworthy noble deeds, so that, the wealth may be the means of advancement or development. We praise him for prosperity which we pervade and which he appreciates with love.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those who are multipliers of all like the wealth, and try for more having obtained prosperity.
Reads 358 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमालंकार आहे. जे धनाप्रमाणे सर्वांची वृद्धी करतात ते अत्यंत ऐश्वर्य प्राप्त करून प्रयत्न करतात. ॥ ५ ॥