Go To Mantra

त्वां दू॒तम॑ग्ने अ॒मृतं॑ यु॒गेयु॑गे हव्य॒वाहं॑ दधिरे पा॒युमीड्य॑म्। दे॒वास॑श्च॒ मर्ता॑सश्च॒ जागृ॑विं वि॒भुं वि॒श्पतिं॒ नम॑सा॒ नि षे॑दिरे ॥८॥

English Transliteration

tvāṁ dūtam agne amṛtaṁ yuge-yuge havyavāhaṁ dadhire pāyum īḍyam | devāsaś ca martāsaś ca jāgṛviṁ vibhuṁ viśpatiṁ namasā ni ṣedire ||

Mantra Audio
Pad Path

त्वाम्। दू॒तम्। अ॒ग्ने॒। अ॒मृत॑म्। यु॒गेऽयु॑गे। ह॒व्य॒ऽवाह॑म्। द॒धि॒रे॒। पा॒युम्। ईड्य॑म्। दे॒वासः॑। च॒। मर्ता॑सः। च॒। जागृ॑विम्। वि॒ऽभुम्। वि॒श्पति॑म्। नम॑सा। नि। से॒दि॒रे॒ ॥८॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:15» Mantra:8 | Ashtak:4» Adhyay:5» Varga:18» Mantra:3 | Mandal:6» Anuvak:1» Mantra:8


Reads 401 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

मनुष्यों से =को किसकी उपासना करने योग्य है, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (अग्ने) अग्नि के सदृश स्वयं प्रकाशमान भगवन् ! (युगेयुगे) वर्ष वर्ष वा सत्ययुग आदि में जिस (हव्यवाहम्) ग्रहण करने योग्य पदार्थों को धारण करनेवाले (ईड्यम्) स्तुति करने योग्य (पायुम्) पालन करनेवाले (विश्पतिम्) मनुष्य आदि प्रजाओं के पालक (जागृविम्) सदा जागनेवाले (अमृतम्) नाश से रहित (दूतम्) दुःखों के दूर करनेवाले (विभुम्) व्यापक परमात्मा (त्वाम्) आपको (देवासः) विद्वान् (च) और योगी (मर्त्तासः) मरण धर्म्मवाले (च) भी (नमसा) सत्कार से (दधिरे) धारण और योगी (मर्त्तासः) मरण धर्म्मवाले (च) भी (नमसा) सत्कार से (दधिरे) धारण करें (नि, सेदिरे) स्थित होते हैं, उसको हम लोग धारण करें तथा उसमें स्थित होवें ॥८॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। हे मनुष्यो ! आप लोग प्रतिदिन सर्वव्यापी, न्यायेश, दयालु, सब धन्यवादों के योग्य, परमात्मा ही की उपासना करो ॥८॥
Reads 401 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'जागृवि-विभु-विश्पति' प्रभु

Word-Meaning: - [१] हे (अग्ने) = अग्रेणी प्रभो ! (दूतम्) = ज्ञान का सन्देश प्राप्त करानेवाले अथवा [दु उपतापे] शत्रुओं को उपतप्त करनेवाले, (अमृतम्) = मृत्यु से ऊपर उठानेवाले, (हव्यवाहम्) = हव्य पदार्थों को प्राप्त करानेवाले, (पायुम्) = रक्षक, (ईड्यम्) = स्तुत्य (त्वाम्) = आपको (देवासः च मर्तासः च) = देववृत्ति के मनुष्य व अन्य मनुष्य भी (युगेयुगे) = समय-समय पर (दधिरे) = धारण करते हैं। ज्ञानी पुरुष तो प्रभु का सदा स्मरण करते ही हैं, अन्य साधारण लोग भी कष्ट आने पर प्रभु को याद करते ही हैं। [२] (जागृविम्) = सदा जीव हित के लिये जागरित, (विभुम्) = सर्वव्यापक व सर्वशक्तिमान् [विभवति] (विश्पतिम्) = प्रजाओं के रक्षक आपको (नमसा) = नमन के साथ (निषेदिरे) = उपासित करते हैं, आपके चरणों में उपस्थित होते हैं।
Connotation: - भावार्थ– सब व्यक्ति, देव तथा साधारण मनुष्य समय-समय पर प्रभु का ही ध्यान करते हैं, प्रभु ही जीवहित के लिये सदा जागरित सर्वशक्तिमान् रक्षक हैं।
Reads 401 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

मनुष्यैः क उपासनीय इत्याह ॥

Anvay:

हे अग्ने भगवन् ! युगेयुगे यं हव्यवाहमीड्यं पायुं विश्पतिं जागृविममृतं दूतं विभुं परमात्मानं त्वां देवासश्च मर्त्तासश्च नमसा दधिरे नि षेदिरे तं वयं दधीमहि तस्मिन्निषीदेम ॥८॥

Word-Meaning: - (त्वाम्) (दूतम्) यो दुःखानि दुनोति दूरीकरोति तम् (अग्ने) अग्निरिव स्वप्रकाशमान (अमृतम्) नाशरहितम् (युगेयुगे) वर्षे वर्षे सत्ययुगादौ वा (हव्यवाहम्) यो हव्यान्यादातुमर्हाणि वहति तत् (दधिरे) (पायुम्) पालकम् (ईड्यम्) स्तोतुमर्हम् (देवासः) विद्वांसः (च) योगिनः (मर्त्तासः) मरणधर्माणः (च) (जागृविम्) सदा जागरूकम् (विभुम्) व्यापकम् (विश्पतिम्) मनुष्यादिप्रजापालकम् (नमसा) (नि) (सेदिरे) निषीदन्ति ॥८॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। हे मनुष्या ! यूयं प्रत्यहं सर्वव्यापिनं न्यायेशं दयालुं सर्वधन्यवादार्हं परमात्मानमेवोपासीध्वम् ॥८॥
Reads 401 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, life of life, light of existence, brilliant saints and sages and ordinary mortals too for ages and ages have meditated on you, light divine, with homage and self-surrender and found their haven and home in your presence, O lord disseminator of fragrance, receiver of homage and giver of grace, immortal, protector, adorable, ever awake, infinite, ruler and sustainer of humanity.
Reads 401 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Who is to be adored by men is told.

Anvay:

O self-effulgent God! like the fire, in every age all enlightened Yogis and other ordinary mortals adore you with reverence-You who are Immortal, Conveyor or Provider of all acceptable objects, Protector, Adorable, the Lord of the people, Ever-watchful, Omnipresent and Destroyer of all miseries. They meditate upon you and have communion with you.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O men ! you should every day adore that one God only who is Omnipresent, Dispenser of justice, and Kind and who deserves all thanks.
Footnote: The epithets for Agni used in the mantra like ईध्यम् जागृविम् विभुम् विश्पतिम् which Prof. Wilson has translated as 'Adorable, Vigilant, Pervading and Protector of mankind', and Griffith as Adorable, even watchful, Omnipresent and Lord of household clearly show that by Agni here the Omnipresent, Adorable, and Lord of the world is meant and not fire, yet the western translators have mostly taken fire to be the meaning though these never be applicable in the case of the fire. Dayananda Sarasvati's interpretation applicable to God on the basis of the above epithets is quite correct (and understandable Ed.)
Reads 401 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. हे माणसांनो ! तुम्ही दररोज सर्वव्यापी, न्यायी, दयाळू, संपूर्ण धन्यवाद देण्यायोग्य परमात्म्याचीच उपासना करा. ॥ ८ ॥