Go To Mantra
Viewed 360 times

इ॒मामू॒ नु क॒वित॑मस्य मा॒यां म॒हीं दे॒वस्य॒ नकि॒रा द॑धर्ष। एकं॒ यदु॒द्ना न पृ॒णन्त्येनी॑रासि॒ञ्चन्ती॑र॒वन॑यः समु॒द्रम् ॥६॥

English Transliteration

imām ū nu kavitamasya māyām mahīṁ devasya nakir ā dadharṣa | ekaṁ yad udnā na pṛṇanty enīr āsiñcantīr avanayaḥ samudram ||

Mantra Audio
Pad Path

इ॒माम्। ऊँ॒ इति॑। नु। क॒विऽत॑मस्य। मा॒याम्। म॒हीम्। दे॒वस्य॑। नकिः॑। आ। द॒ध॒र्ष॒। एक॑म्। यत्। उ॒द्ना। न। पृ॒णन्ति॑। एनीः॑। आ॒ऽसि॒ञ्चन्तीः॑। अ॒वन॑यः। स॒मु॒द्रम् ॥६॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:85» Mantra:6 | Ashtak:4» Adhyay:4» Varga:31» Mantra:1 | Mandal:5» Anuvak:6» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर मनुष्य क्या करें, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे मनुष्यो ! जो (इमाम्) इस (कवितमस्य) अतिशय कविजन (देवस्य) विद्वान् की (मायाम्) बुद्धि को (उ) और (महीम्) वाणी को कोई भी (नु) शीघ्र (नकिः) नहीं (आ, दधर्ष) दबाता है और (यत्) जो (उद्ना) जल से (न) जैसे वैसे (एनीः) हरिणियों के सदृश दौड़तीं और (आसिञ्चन्तीः) चारों और सींचती हुईं (अवनयः) रक्षा करनेवाली नदियाँ (एकम्) एक (समुद्रम्) समुद्र को (पृणन्ति) पूर्ण करती हैं, उनको आप लोग यथावत् जानिये ॥६॥
Connotation: - जो मनुष्य बड़े विद्वानों के समीप से बड़ी बुद्धि और वाणी को प्राप्त होकर अन्यों के लिये प्राप्त कराते हैं, वे ही संसार में धन्य होते हैं ॥६॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

क्या ही आश्चर्य है ?

Word-Meaning: - [१] (इमां उ) = इस ही (नु) = अब (कवितमस्य) = उस कान्तप्रज्ञ (देवस्य) = प्रकाशमय प्रभु की (महीं मायाम्) = महती माया को (नकि: आदधर्ष) = कोई भी हिंसित नहीं कर पाता। उस महान् प्रभु की, यह मन्त्र के उत्तरार्ध में वर्णित, माया ही अत्यन्त महान् है (यत्) = कि, [२] (एकं समुद्रम्) = इस एक समुद्र को (एनी:) = ये शुभ्रवर्णवाली गतिशील (आसिञ्चन्ती:) = चारों ओर से सींचती हुईं (अवनय:) = नदियाँ (उद्ना) = उदक से (न पृणन्ति) = नहीं भर देती हैं । निरन्तर समुद्र में नदियाँ पड़ रही हैं, पर समुद्र उसी रूप में है। 'कभी यह भरकर ऊर्ध्वप्रवाहवाला हो जाये' ऐसी बात नहीं । क्या ही विचित्र व्यवस्था है ?
Connotation: - भावार्थ- चारों ओर से निरन्तर गतिवाली नदियों से भरा जाता हुआ भी यह समुद्र भर नहीं जाता। क्या ही विचित्र व्यवस्था है ?

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्मनुष्याः किङ्कुर्युरित्याह ॥

Anvay:

हे मनुष्या ! य इमां कवितमस्य देवस्य मायामु महीं कोऽपि नु नकिराऽऽदधर्ष यद्या उद्ना नैनीरासिञ्चन्तीरवनय एकं समुद्रं पृणन्ति ता यूयं यथावद्विजानीत ॥६॥

Word-Meaning: - (इमाम्) (उ) (नु) (कवितमस्य) अतिशयेन कवेः (मायाम्) मेघाम् (महीम्) वाणीम् (देवस्य) (नकिः) (आ) (दधर्ष) आधृष्णोति (एकम्) (यत्) याः (उद्ना) उदकेन (न) इव (पृणन्ति) पूरयन्ति (एनीः) एन्यो मृगस्त्रिय इव धावन्त्यः (आसिञ्चन्तीः) समन्तात् सिञ्चन्त्यः (अवनयः) अवन्ति यास्ता नद्यः। अवनय इति नदीनामसु पठितम्। (निघं०१.१३) (समुद्रम्) सागरम् ॥६॥
Connotation: - ये मनुष्या महाविदुषां सकाशान्महतीं प्रज्ञां वाचं च प्राप्यान्यान् प्रापयन्ति त एव जगति धन्याः सन्ति ॥६॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - This great power of the most creative lord, who can challenge and violate? None, just as all the streams and rivers flooding the lands and rushing on do not fill the ocean with water.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

What should men do is taught further.

Anvay:

O men ! no one is able to counteract the wisdom and the venerable Divine Speech of the most sagacious God, whereby the buried water shedding rivers running like the female deer fill the ocean with water. You should know them well.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Blessed are those persons who having acquired great wisdom and speech from the great scholars, teach it to others.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जी माणसे मोठ्या विद्वानाकडून महान बुद्धी व वाणीची प्राप्ती करतात व ती इतरांनाही प्राप्त करवून देतात. तीच जगात धन्य असतात. ॥ ६ ॥