Go To Mantra
Viewed 384 times

उ॒ता या॑तं संग॒वे प्रा॒तरह्नो॑ म॒ध्यंदि॑न॒ उदि॑ता॒ सूर्य॑स्य। दिवा॒ नक्त॒मव॑सा॒ शंत॑मेन॒ नेदानीं॑ पी॒तिर॒श्विना त॑तान ॥३॥

English Transliteration

utā yātaṁ saṁgave prātar ahno madhyaṁdina uditā sūryasya | divā naktam avasā śaṁtamena nedānīm pītir aśvinā tatāna ||

Mantra Audio
Pad Path

उ॒त। आ। या॒त॒म्। स॒म्ऽग॒वे। प्रा॒तः। अह्नः॑। म॒ध्यंदि॑ने। उत्ऽइ॑ता। सूर्य॑स्य। दिवा॑। नक्त॑म्। अव॑सा। शम्ऽत॑मेन। न। इ॒दानी॑म्। पी॒तिः। अ॒श्विना॑। आ। त॒ता॒न॒ ॥३॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:76» Mantra:3 | Ashtak:4» Adhyay:4» Varga:17» Mantra:3 | Mandal:5» Anuvak:6» Mantra:3


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (अश्विना) व्याप्तसुख स्त्रीपुरुषो ! तुम (अह्नः) दिवस के (मध्यन्दिने) मध्याह्न भाग में और (प्रातः) प्रभातसमय में (सूर्य्यस्य) सूर्यमण्डल के (उदिता) उदय होने में और दिन के (सङ्गवे) सायं समय में जिसमें गौएँ सङ्गत होतीं अर्थात् चर के आतीं (दिवा) दिन (नक्तम्) रात्रि (शन्तमेन) अत्यन्त सुख से (अवसा) रक्षा आदि के साथ (आ, यातम्) आओ (उत) और तुम दोनों की जो (पीतिः) पिआवट (आ, ततान) विस्तृत होती है उसको (इदानीम्) अब (न) नहीं नाश करो ॥३॥
Connotation: - किया विवाह जिन्होंने वे स्त्री-पुरुष प्रातः, मध्याह्न, सायं समयों में दिन-रात्रि को कल्याण करनेवाले कर्म्मों को सुखों से प्राप्त हों, कभी आलस्य मत करें ॥३॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

दिव्य गुणों का रक्षण

Word-Meaning: - [१] हे (अश्विना) = प्राणापानो! आप (उत) = निश्चय से (संगवे) = [संगच्छन्ते गाव: दोहनभूमिम् यदा] सायं दोहन काल में (अह्नः प्रातः) = दिन के प्रातः काल में (मध्यन्दिने) = मध्याह्न में (सूर्यस्य उदिता) = सूर्योदय के समय आप (आयातम्) = हमें प्राप्त होवो । उल्लिखित चारों समयों में हम आपका आराधन करनेवाले बनें। [२] इनके अतिरिक्त (दिवानक्तम्) = दिन-रात (शन्तमेन अवसा) = अत्यन्त शान्ति को देनेवाले रक्षण के साथ आप हमें प्राप्त होवो । जब भी हमें सुविधा हो हम प्राणसाधना करनेवाले बनें और अपने जीवन में सुरक्षा व शान्ति को प्राप्त करें। हे प्राणापानो ! (इदानीम्) = अब (पीतिः) = अन्य देवों का रक्षण आपके बिना (न ततान) = विस्तृत नहीं होता। प्राणसाधना के द्वारा ही सब देवों का रक्षण होता है ।
Connotation: - भावार्थ- जब सुविधा हो हम प्राणायाम का अभ्यास करें। प्राणसाधना ही सुरक्षा व शान्ति का साधन है। इसी से सब दिव्य गुणों का रक्षण होता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे अश्विना स्त्रीपुरुषौ ! युवमह्नो मध्यन्दिने प्रातः सूर्य्यस्योदिताऽह्नः सङ्गवे च दिवा नक्तं शन्तमेनावसा सहाऽऽयातम्। उत युवयोर्या पीतिराऽऽततान तामिदानीन्न हिंस्यातम् ॥३॥

Word-Meaning: - (उत) अपि (आ) (यातम्) आगच्छतम् (सङ्गवे) सङ्गच्छन्ति गावो यस्मिन् सायं समये तस्मिन् (प्रातः) प्रभाते (अहः) दिवसस्य (मध्यन्दिने) मध्याह्ने (उदिता) उदिते (सूर्य्यस्य) (दिवा) दिवसे (नक्तम्) रात्रौ (अवसा) रक्षणादिना (शन्तमेन) अतिशयितेन सुखेन (न) (इदानीम्) (पीतिः) पानम् (अश्विना) व्याप्तसुखौ (आ) (ततान) आतनोति ॥३॥
Connotation: - कृतविवाहाः स्त्रीपुरुषाः प्रातर्मध्यसायंसमयेष्वहर्निशं कल्याणकरैः कर्म्मभिः सुखानि प्राप्नुवन्तु कदाचिदालस्यं मा कुर्वन्तु ॥३॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - And this exuberance of yajnic celebration and joy is not confined to the present moment only, it extends over days and nights. Come Ashvins, divinities of nature and nobilities of men and women, come at the rise of dawn, at mid day when the sun is risen up on high, in the evening when the cows come home. Come all day and night with your gifts of safety and security, peace and joy.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

How husbands and wives should act and behave is told.

Anvay:

O highly learned and happy men and women ! you come at the milking of the cows ( in the evening), at early morning, at noon of day and when the sun is setting, night and day, with your felicitous most suspicious protection. Whenever there is the time for you to drink milk and water, don't transgress it (by laziness).

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Married couples should enjoy happiness by doing good deeds in the morning, noon and evening and day and night. Let them never be lazy.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - विवाहित स्त्री-पुरुषांनी प्रातः मह्याह्रन, सायंकाळी दिवस-रात्र आनंदपूर्वक कल्याण करणारे कार्य करावे. कधी आळस करू नये. ॥ ३ ॥