Go To Mantra
Viewed 395 times

आ चि॑कितान सु॒क्रतू॑ दे॒वौ म॑र्त रि॒शाद॑सा। वरु॑णाय ऋ॒तपे॑शसे दधी॒त प्रय॑से म॒हे ॥१॥

English Transliteration

ā cikitāna sukratū devau marta riśādasā | varuṇāya ṛtapeśase dadhīta prayase mahe ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। चि॒कि॒ता॒न॒। सु॒क्रतू॒ इति॑ सु॒ऽक्रतू॑। दे॒वौ। म॒र्त॒। रि॒शाद॑सा। वरु॑णाय। ऋ॒तऽपे॑शसे। द॒धी॒त। प्रय॑से। म॒हे ॥१॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:66» Mantra:1 | Ashtak:4» Adhyay:4» Varga:4» Mantra:1 | Mandal:5» Anuvak:5» Mantra:1


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब छः ऋचावाले छासठवें सूक्त का आरम्भ है, उसके प्रथम मन्त्र मे मनुष्य क्या करें, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (चिकितान, मर्त्त) ज्ञान और मरण धर्मयुक्त ! आप (ऋतपेशसे) सत्यस्वरूप और (प्रयसे) प्रयत्न करते हुए (महे) बड़े (वरुणाय) उत्तम व्यवहारयुक्त के लिये (रिशादसा) दुष्टों के मारनेवाले (सुक्रतू) उत्तम बुद्धिमान् (देवौ) दो विद्वानों को (आ) सब प्रकार से (दधीत) धारण करिये ॥१॥
Connotation: - वही विद्वान् होता है, जो विद्वानों का सङ्ग करके बुद्धि को बढ़ाता है ॥१॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

चिकितान मर्त [समझदार मनुष्य]

Word-Meaning: - [१] हे (चिकितान मर्त) = समझदार मनुष्य ! तू (सुक्रतू) = शोभन कर्मोंवाले, (देवौ) = प्रकाशमय, (रिशादसा) = शत्रुओं के हिंसक मित्र और वरुण को, स्नेह व निर्देषता के भाव को आदधीत धारण करनेवाला हो । ये मित्र और वरुण ही तेरे जीवन को प्रकाशमय बनायेंगे, तेरे काम-क्रोध आदि शत्रुओं का संहार करेंगे और तुझे उत्तम कर्मोंवाला बनायेंगे। [२] (ऋतपेशसे) = जीवन में ऋत का, सत्य का निर्माण करनेवाले (वरुणाय) = निर्देषता के भाव के लिये तू (दधीत) = अपने को धारण कर, निद्वेष बन। जिससे तू (प्रयसे) = प्रकृष्ट यत्न करनेवाला हो और महे महत्त्वपूर्ण जीवनवाला बन सके।
Connotation: - भावार्थ– मित्र और वरुण हमारे जीवन को उत्तम कर्मोंवाला प्रकाशमय व काम-क्रोध आदि से रहित बनाते हैं। निर्देषता से जीवन ऋतमय-यत्नशील व महत्त्वपूर्ण बनता है ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ मनुष्यः किं कुर्य्यादित्याह ॥

Anvay:

हे चिकितान मर्त्त ! भवानृतपेशसे प्रयसे महे वरुणाय रिशादसा सुक्रतू देवावा दधीत ॥१॥

Word-Meaning: - (आ) समन्तात् (चिकितान) ज्ञानयुक्त (सुक्रतू) शोभनप्रज्ञौ (देवौ) विद्वांसौ (मर्त्त) मरणधर्मयुक्त (रिशादसा) दुष्टहिंसकौ (वरुणाय) उत्तमाय व्यवहाराय (ऋतपेशसे) सत्यस्वरूपाय (दधीत) दधेत (प्रयसे) प्रयतमानाय (महे) महते ॥१॥
Connotation: - स एव विद्वान् भवति यो विदुषां सङ्गं कृत्वा प्रज्ञां वर्धयति ॥१॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O learned and intelligent people, for a perfect dynamic order of truth and righteousness, abundant, great and joyful, hold on to brilliant, generous and divine Mitra and Varuna, leading lights of love and justice who discriminate between right and wrong, truth and falsehood, they are destroyers of hate and enmity, negativity and contradiction, and inspirers of holy, creative and integrative action, dedicated to creative yajna of the human nation.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

What should a man do is told.

Anvay:

O wise man ! you are endowed with wisdom for truthful, industrious, great and noble dealings. Hold up ideal enlightened persons who are destroyers of the wicked and are endowed with great wisdom.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - He alone becomes highly learned who increases (promotes, Ed.) his intellect by the association of the enlightened persons.

MATA SAVITA JOSHI

या सूक्तात मित्र व श्रेष्ठ विद्वान तसेच विदुषी स्त्रीच्या गुणवर्णनामुळे या सूक्ताच्या अर्थाची या पूर्वीच्या सूक्तार्थाबरोबर संगती जाणावी.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जो विद्वानांबरोबर संगती करून बुद्धी वाढवितो तोच विद्वान असतो. ॥ १ ॥