Go To Mantra
Viewed 426 times

आप॑थयो॒ विप॑थ॒योऽन्त॑स्पथा॒ अनु॑पथाः। ए॒तेभि॒र्मह्यं॒ नाम॑भिर्य॒ज्ञं वि॑ष्टा॒र ओ॑हते ॥१०॥

English Transliteration

āpathayo vipathayo ntaspathā anupathāḥ | etebhir mahyaṁ nāmabhir yajñaṁ viṣṭāra ohate ||

Mantra Audio
Pad Path

आऽप॑थयः। विऽप॑थयः। अन्तः॑ऽपथा। अनु॑ऽपथाः। ए॒तेभिः॑। मह्य॑म्। नाम॑ऽभिः। य॒ज्ञम्। वि॒ऽस्ता॒रः। ओ॒ह॒ते॒ ॥१०॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:52» Mantra:10 | Ashtak:4» Adhyay:3» Varga:9» Mantra:5 | Mandal:5» Anuvak:4» Mantra:10


SWAMI DAYANAND SARSWATI

मनुष्यों को समस्त विद्या धर्ममार्ग ढूँढने चाहियें, इस विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे मनुष्यो ! (आपथयः) सब ओर अभिमुख मार्ग जिनका वे और (विपथयः) अनेक प्रकार के वा विरुद्ध मार्ग जिनके वे और (अन्तस्पथा) भीतर मार्ग जिनके वे और (अनुपथाः) अनुकूल मार्ग जिनका वे (एतेभिः) इन मार्गों में स्थित हुओं और (नामभिः) संज्ञाओं से (मह्यम्) मेरे लिये (यज्ञम्) विद्वानों के सत्कार आदि कर्म को (विष्टारः) विस्तार (ओहते) प्राप्त होता है ॥१०॥
Connotation: - हे मनुष्यो ! आप लोग सम्पूर्ण विद्याओं और उनसे उत्पन्न क्रिया हुए क्रिया कौशल मार्गों को यथावत् प्रत्यक्ष करके अन्यों को भी उत्तम प्रकार जनाओ सिखलाओ ॥१०॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'जीवन-यज्ञ के वाहक' प्राण

Word-Meaning: - [१] शरीर में प्राण विविध रूपों में गति कर रहे हैं। उनमें 'व्यान' 'सर्वशरीरग' कहलाता है। इन व्यान के प्रकार के मरुतों को यहाँ ('आपथयः') = समन्तात् पथवाले, शरीर में चारों ओर गतिवाले। 'उदान' विविध मार्गों से जीव को ले जाता है। इस उदान के प्रकार के मरुतों को ('विपथय:') = कहा है, विविध मार्गोंवाले। 'समान' वायु शरीर के अन्दर स्थित हुआ हुआ समगति का कारण होता है, ये ('अन्तस्पथा:') = हैं, शरीर के मध्य में गतिवाले। 'प्राण और अपान' ('अनुपथाः') = कहे गये हैं, अनुकूल मार्गोंवाले। इनमें अपान शोधन करता है और प्राण शक्ति का संचार करता है । [२] (एनेभिः नामभिः) = इन नामों से प्रसिद्धि को प्राप्त हुए हुए (विष्टारः) = विविध कार्यों को विस्तार करनेवाले मरुत् (मह्यम्) = मेरे लिये (यज्ञम्) = इस जीवन-यज्ञ को (ओहते) = वहन करते हैं।
Connotation: - भावार्थ– विविध रूपों में कार्यों को करते हुए ये मरुत्- प्राणभेद हमारे जीवन यज्ञ का वहन - करते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

मनुष्यैः सर्वे विद्याधर्ममार्गा अन्वेषणीया इत्याह ॥

Anvay:

हे मनुष्या ! आपथयो विपथयोऽन्तस्पथाऽनुपथा एतेभिर्नामभिर्मह्यं यज्ञं विष्टार ओहते ॥१०॥

Word-Meaning: - (आपथयः) समन्तादभिमुखः पन्था येषान्ते (विपथयः) विविधा विरुद्धा वा पन्थानो येषान्ते (अन्तस्पथा) अन्तराभ्यन्तरे पन्था येषान्ते (अनुपथाः) अनुकूलः पन्था येषान्ते (एतेभिः) मार्गैर्मार्गस्थैर्वा (मह्यम्) (नामभिः) संज्ञाभिः (यज्ञम्) विद्वत्सत्कारादिकम् (विष्टारः) प्रसारः (ओहते) प्राप्नोति ॥१०॥
Connotation: - हे मनुष्या ! यूयं सर्वविद्यातज्जन्यक्रियाकौशलमार्गान् यथावत् साक्षात् कृत्याऽन्यानपि सम्यक् विज्ञापयत ॥१०॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Travellers hitherwards, or travellers by various ways, or travellers over the interior ways, or travellers of open and successive ways, thus and by these names and descriptions they bring expansion to my yajna.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

Men's duties are to seek all paths of Vidya and Dharma (knowledge and righteousness) etc.

Anvay:

O men! my Yajna in the form of honour shown to the enlightened persons, association, donation or charity etc. is attained by me by various paths or with the cooperation of the persons following different paths. They are therefore addressed by those names Some follow a path which goes to all directions. Some tread upon path which goes to diverse directions, or even opposite directions; some are fond of having an underground path, and some follow another path of their choice. Let all co-operate with me when I invite them, even though they tread upon different paths.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O men! you should have a clear and distinct experience of all sciences and their practical application and give them to others also.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे माणसांनो! तुम्ही संपूर्ण विद्या व त्यापासून उत्पन्न झालेले क्रियाकौशल्य प्रत्यक्ष करून इतरांनाही अवगत करून द्या. ॥ १० ॥