Go To Mantra
Viewed 409 times

आ या॒ह्यद्रि॑भिः सु॒तं सोमं॑ सोमपते पिब। वृष॑न्निन्द्र॒ वृष॑भिर्वृत्रहन्तम ॥१॥

English Transliteration

ā yāhy adribhiḥ sutaṁ somaṁ somapate piba | vṛṣann indra vṛṣabhir vṛtrahantama ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। या॒हि॒। अद्रि॑ऽभिः। सु॒तम्। सोम॑म्। सो॒म॒ऽप॒ते॒। पि॒ब॒। वृष॑न्। इ॒न्द्र॒। वृष॑ऽभिः। वृ॒त्र॒ह॒न्ऽत॒म॒ ॥१॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:40» Mantra:1 | Ashtak:4» Adhyay:2» Varga:11» Mantra:1 | Mandal:5» Anuvak:3» Mantra:1


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब नव ऋचावाले चालीसवें सूक्त का आरम्भ है, उसके प्रथम मन्त्र में इन्द्र के गुणों को कहते हैं ॥१॥

Word-Meaning: - हे (सोमपते) ऐश्वर्य्य के स्वामिन् ! (वृषन्) बैल के सदृश आचरण करते हुए (वृत्रहन्तम) अत्यन्त धन को प्राप्त होने और (इन्द्र) ऐश्वर्य की इच्छा करनेवाले जन ! (वृषभिः) बलिष्ठों के साथ आप (अद्रिभिः) मेघों से (सुतम्) उत्पन्न हुए (सोमम्) सोमलता आदि ओषधियों के रस को (पिब) पान करिये और सङ्ग्राम को (आ, याहि) प्राप्त हूजिये ॥१॥
Connotation: - जो ऐश्वर्य्य की इच्छा करें, वे अवश्य बल और बुद्धि की वृद्धि करें ॥१॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'सोमपति' प्रभु

Word-Meaning: - [१] हे (इन्द्र) = सब आसुरवृत्तियों का संहार करनेवाले प्रभो! (आयाहि) = आप हमें प्राप्त होइये । हे (सोमपते) = सोम का [वीर्यशक्ति का] रक्षण करनेवाले प्रभो ! (अद्रिभिः) = उपासकों द्वारा (सुतं सोमम्) = शरीर में उत्पन्न किये गये सोम को (पिब) = आप हमारे शरीर में ही व्याप्त करिये। आप हमारे हृदयों में स्थित होंगे, तो वहाँ वासनाओं का प्रवेश न होना और वासनाओं के अभाव में ही सोमरक्षण का सम्भव होता है। [२] हे (वृषन्) = हमारे अन्दर सोम का सेचन करनेवाले, वृत्रहन्तम सोमरक्षण के लिये ही वासनाओं को सर्वाधिक विनष्ट करनेवाले प्रभो! आप (वृषभिः) = इन सोमों के हेतु से ही हमें प्राप्त होइये [वृषा= सोम] । आपने ही हमारे जीवन में सोम का रक्षण करना है।
Connotation: - भावार्थ- हम प्रभु का उपासन करें। प्रभु हमें प्राप्त होंगे और वासना विनाश के द्वारा हमारे सोम का रक्षण करेंगे।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथेन्द्रगुणानाह ॥

Anvay:

हे सोमपते वृषन् वृत्रहन्तमेन्द्र ! वृषभिस्सहितस्त्वमद्रिभिः सुतं सोमं पिब सङ्ग्राममा याहि ॥१॥

Word-Meaning: - (आ) (याहि) आगच्छ (अद्रिभिः) मेघैः (सुतम्) निष्पन्नम् (सोमम्) सोमलतादिरसम् (सोमपते) ऐश्वर्य्यपालक (पिब) (वृषन्) वृष इवाचरन् (इन्द्र) ऐश्वर्य्यमिच्छुक (वृषभिः) बलिष्ठैस्सह (वृत्रहन्तम) यो वृत्रं धनं हन्ति प्राप्नोति सोऽतिशयितस्तत्सम्बुद्धौ ॥१॥
Connotation: - य ऐश्वर्यमिच्छेयुस्तेऽवश्यं बलबुद्धिं वर्धयेयुः ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, creator and protector of honour, excellence and prosperity, come with the clouds of rain showers, and taste and promote the distilled soma of the herbs of the earth. Come, generous lord, greatest dispeller of darkness and suffering, with the strongest and most enlightened, commanding the creation of glory.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The attributes of Indra (king) are told.

Anvay:

O protector or guardian of wealth ! you are mighty like a bull, very wealthy king, along with very powerful persons. Drink this juice of soma and other creepers prepared by the clouds (through rains) and come to join in a battle.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those who desire to multiply their wealth must increase their strength.

MATA SAVITA JOSHI

या सूक्तात इंद्र, मेघ, सूर्य, विद्वान, अविद्वानाच्या गुणांचे वर्णन असल्यामुळे या सूक्ताच्या अर्थाची पूर्वसूक्तार्थाबरोबर संगती जाणावी.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे ऐश्वर्याची इच्छा करतात ते निश्चित बल व बुद्धीची वृद्धी करतात. ॥ १ ॥