Go To Mantra
Viewed 398 times

विश्वा॑नि नो दु॒र्गहा॑ जातवेदः॒ सिन्धुं॒ न ना॒वा दु॑रि॒ताति॑ पर्षि। अग्ने॑ अत्रि॒वन्नम॑सा गृणा॒नो॒३॒॑स्माकं॑ बोध्यवि॒ता त॒नूना॑म् ॥९॥

English Transliteration

viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṁ na nāvā duritāti parṣi | agne atrivan namasā gṛṇāno smākam bodhy avitā tanūnām ||

Mantra Audio
Pad Path

विश्वा॑नि। नः॒। दुः॒ऽगहा॑। जा॒त॒वे॒दः॒। सिन्धु॑म्। न। ना॒वा। दुः॒ऽइ॒ता। अति॑। प॒र्षि॒। अग्ने॑। अ॒त्रि॒ऽवत्। नम॑सा। गृ॒णा॒नः। अ॒स्माक॑म्। बो॒धि॒। अ॒वि॒ता। त॒नूना॑म् ॥९॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:4» Mantra:9 | Ashtak:3» Adhyay:8» Varga:19» Mantra:4 | Mandal:5» Anuvak:1» Mantra:9


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (अत्रिवत्) निरन्तर चलनेवालों से युक्त (जातवेदः) विद्याओं से सम्पन्न (अग्ने) धर्मिष्ठ राजन् ! जिससे आप (नावा) नौका से (सिन्धुम्) नदी वा समुद्र को (न) जैसे वैसे (नः) हम लोगों के (विश्वानि) समस्त (दुर्गहा) दुःख से पार जाने को योग्य और (दुरिता) दुःख से प्राप्त होने योग्यों के भी (अति, पर्षि) पार जाते हो (नमसा) सत्कार वा अन्न आदि से (गृणानः) स्तुति करते हुए (अस्माकम्) हम लोगों के (तनूनाम्) शरीरों के (अविता) रक्षक होते हुए (बोधि) जानते हो, इससे निरन्तर सेवा करने योग्य हो ॥९॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमालङ्कार है। जो राजा अध्यापक और उपदेशक जन सब लोगों को दुःख से पार पहुँचाते हैं, वे अतुल सुख को प्राप्त होते हैं ॥९॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'अत्रि' बनकर नमनपूर्वक प्रभु का उपासन करें

Word-Meaning: - [१] हे (जातवेदः) = सर्वज्ञ प्रभो ! आप (नः) = हमें (विश्वानि) = सब (दुर्गहा) = दुःख से ग्रहण योग्य-दुःख से भोग्य, (दुरिता) = दुरितों को, अशुभों को (अतिपर्षि) = पार कराइये, (न) = जैसे कि (सिन्धुम्) = नदी को (नावा) = नाव से पार कराते हैं। आपकी कृपा से हम सब इन दुःखभोग्य दुरितों से दूर हों। [२] हे (अग्ने) = अग्रणी प्रभो ! (अत्रिवत्) = 'काम-क्रोध-लोभ' से ऊपर उठे हुए व्यक्ति की तरह (नमसा) = नमस्कार के द्वारा (गृणान:) = हमारे से स्तुति किये जाते हुए आप (अस्माकम्) = हमारे (तनूनाम्) = शरीरों के (अविता) = रक्षक (बोधि) = होइये । हम अत्रि बनकर नमनपूर्वक आपके चरणों में उपस्थित हों और आपसे रक्षणीय हों ।
Connotation: - भावार्थ – प्रभु हमें सब कष्टों से पार करते हैं। हम अत्रि बनकर प्रभु का स्तवन करें, प्रभु हमारा रक्षण करेंगे।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हेऽत्रिवज्जातवेदोऽग्ने ! यतस्त्वं नावा सिन्धुं न नो विश्वानि दुर्गहा दुरिताति पर्षि। नमसा गृणानोऽस्माकं तनूनामविता सन् बोधि तस्मात् सततं सेवनीयोऽसि ॥९॥

Word-Meaning: - (विश्वानि) अखिलानि (नः) अस्माकम् (दुर्गहा) दुःखेन पारं गन्तुं योग्यानि (जातवेदः) जातविद्य (सिन्धुम्) नदीं समुद्रं वा (न) इव (नावा) नौकया (दुरिता) दुःखेन प्राप्तुं योग्यानि (अति) (पर्षि) पारयसि (अग्ने) धर्मिष्ठ राजन् (अत्रिवत्) अत्रयः सततं गन्तारो विद्यन्ते यस्य तत्सम्बुद्धौ (नमसा) सत्कारेणान्नादिना वा (गृणानः) स्तुवन् (अस्माकम्) (बोधि) बुध्यसे (अविता) रक्षकः (तनूनाम्) शरीराणाम् ॥९॥
Connotation: - अत्रोपमालङ्कारः। ये राजाऽध्यापकोपदेशकाः सर्वान् जनान् दुःखात् पारयन्ति तेऽतुलं सुखं लभन्ते ॥९॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, lord ruler commanding knowledge of the world of existence, constantly supported by relentless active assistants, as a sailor helps travellers to cross the sea by boat, so do you, we pray, help us cross the most difficult obstacles of the world. Served and celebrated with homage and service with surrender, you are the protector and sustainer of our bodies and material interests, this be gracious to know we know.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of rulers and people are stated.

Anvay:

O highly learned king ! in association with Sanyasis, you constantly move from place to place for preaching, because you take us across all intolerable evils and miseries, like the people are taken across a river by a boat or ocean by a steamer. Respected by us with reverence or honored with food and glorifying God, we know you are the protector of our lives and possessions.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The kings, teachers and preachers take all people across the ocean of misery, and enjoy unparalleled happiness through it.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमालंकार आहे. जे राजा, अध्यापक, उपदेशक सर्व लोकांना दुःखाच्या पलीकडे नेतात त्यांना अतुल सुख लाभते ॥ ९ ॥