Go To Mantra
Viewed 401 times

ए॒ता विश्वा॑ चकृ॒वाँ इ॑न्द्र॒ भूर्यप॑रीतो ज॒नुषा॑ वी॒र्ये॑ण। या चि॒न्नु व॑ज्रिन्कृ॒णवो॑ दधृ॒ष्वान्न ते॑ व॒र्ता तवि॑ष्या अस्ति॒ तस्याः॑ ॥१४॥

English Transliteration

etā viśvā cakṛvām̐ indra bhūry aparīto januṣā vīryeṇa | yā cin nu vajrin kṛṇavo dadhṛṣvān na te vartā taviṣyā asti tasyāḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

ए॒ता। विश्वा॑। च॒कृ॒ऽवान्। इ॒न्द्र॒। भूरि॑। अप॑रिऽइतः। ज॒नुषा॑। वी॒र्ये॑ण। या। चि॒त्। नु। व॒ज्रि॒न्। कृ॒णवः॑। द॒धृ॒ष्वान्। न। ते॒। व॒र्ता। तवि॑ष्याः। अ॒स्ति॒। तस्याः॑ ॥१४॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:29» Mantra:14 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:25» Mantra:4 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:14


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (वज्रिन्) उत्तम शस्त्र और अस्त्रों से और (इन्द्र) अत्यन्त ऐश्वर्य्य से युक्त राजन् ! (अपरीतः) नहीं वर्ज्जित आप (जनुषा) दूसरे जन्म से और (वीर्य्येण) पराक्रम से (चित्) भी (एता) इन (विश्वा) सब को (चकृवान्) किये हुए हो और (या) जिन (भूरि) बहुत बलों को (कृणवः) करिये। हे राजन् ! (ते) आपकी निश्चित (तस्याः) उस (तविष्याः) बलयुक्त सेना का (दधृष्वान्) धृष्ट अर्थात् हर्षित किया हुआ (नु) शीघ्र (वर्त्ता) स्वीकार करनेवाला कोई भी (न) नहीं (अस्ति) है ॥१४॥
Connotation: - जो राजा आदि जन हैं, वे ब्रह्मचर्य्य से विद्याओं को प्राप्त होकर चवालीस वर्ष की अवस्था से युक्त हुए समावर्त्तन करके अर्थात् गृहस्थाश्रम को विधिपूर्वक ग्रहण कर स्वयंवर विवाह कर और सेना की वृद्धि करके प्रजा की सब प्रकार से रक्षा करें ॥१४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'अनन्त शक्ति' प्रभु

Word-Meaning: - १. हे (इन्द्र) = सर्वशक्तिमन् प्रभो! (एता विश्वा) = इन सब लोकों को (चकृवान्) = पालन व पोषण के दृष्टिकोण से आपने बनाया है। इन लोकों की प्रत्येक वस्तु ठीक उपयुक्त होने पर (भूरि) = हमारा भरण करनेवाली है। अज्ञानवश अयुक्त व अतियुक्त हुई हुई वह वस्तु हमारे अकल्याण का कारण बनती है। हे प्रभो! आप (जनुषा वीर्येण) = अपने सहज [जन्मसिद्ध] पराक्रम से अथवा शक्तियों के विकास व प्रराक्रम से (अपरीतः) = शत्रुओं से कभी घेरे नहीं जाते। २. हे (वज्रिन्) = क्रियाशीलता रूप वज्रवाले प्रभो! आप (दधृष्वान्) = सब शत्रुओं का धर्षण करनेवाले हैं। आप (नु) = जब (या चित्) = जिन भी कर्मों को (कृणवः) = करते हैं, उस समय (ते) = आपकी (तस्याः) = उस (तविष्याः) = शक्ति का वर्ता-रोकनेवाला (न अस्ति) = नहीं है। आपकी शक्ति का कोई प्रतिरोध नहीं कर सकता। आपके कर्मों को कोई विहत नहीं कर सकता।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु की शक्ति अनन्त है। प्रभु का कोई प्रतिरोध नहीं कर सकता।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे वज्रिन्निन्द्रापरीतस्त्वं जनुषा वीर्य्येण चिदेता विश्वा चकृवान् या च भूरि कृणवो हे राजँस्ते चित् तस्यास्तविष्या दधृष्वान्नु वर्त्ता वोऽपि नास्ति ॥१४॥

Word-Meaning: - (एता) एतानि (विश्वा) सर्वाणि (चकृवान्) कृतवान् (इन्द्र) परमैश्वर्य्ययुक्त राजन् (भूरि) बहूनि बलानि (अपरीतः) अवर्जितः (जनुषा) द्वितीयेन जन्मना (वीर्य्येण) पराक्रमेण (या) यानि (चित्) अपि (नु) सद्यः (वज्रिन्) प्रशस्तशस्त्रास्त्रयुक्त (कृणवः) कुर्य्याः (दधृष्वान्) धर्षितवान् (न) निषेधे (ते) तव (वर्त्ता) स्वीकर्त्ता (तविष्याः) बलयुक्तायाः सेनायाः (अस्ति) (तस्याः) ॥१४॥
Connotation: - ये राजादयो जनास्ते ब्रह्मचर्य्येण विद्याः प्राप्य चत्वारिंशद्वर्षायुष्कास्सन्तः समावर्त्य स्वयंवरं विवाहं विधाय सेनां वर्धयित्वा प्रजायाः सर्वतोऽभिरक्षणं कुर्य्युः ॥१४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - All these many exploits of the world [from creation and sustenance to organisation, organisational elimination included], Indra, ruler and lord of power and excellence, which you have done and which you would do, unresisted and irresistible, by nature and nurture, by vigour and valour, O wielder of the thunderbolt, bold and terrific, no one can comprehend. There is none who can obstruct, hold or surpass those overwhelming powers and forces of yours.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject of ruler's duties is dealt.

Anvay:

O king ! you are endowed with much wealth and powerful armies and missiles and are never deserted by your subjects, or devoid of noble virtues by your second birth through Vedarambh (sacred thread) ceremony. And by your strength you have collected all these virtues and useful commodities and have acquired many powers. There is no one to resist your powerful army.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The king and officers of the State should acquire all knowledge by the observance of the Brahmcharya (continence) up to the age of forty years and after their return from the Gurukula (through Samavartana Sanskara) should marry-choice and strengthen the army. Thus he should protect the subjects from all sides.
Footnote: तविषीति बलनाम (NG 2, 9 ) अत्र बलयुक्तसेना ग्रहणम् Supporting by in the Hindi translation in the mantra of the original Sanskrit चत्वारिशद्वयस्काः Meaning of forty years has been rendered as चवालीस वर्ष की अवस्था से युक्त । It is not a faithful translation the actual meaning being forty four years.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - राजे इत्यादींनी ब्रह्मचर्याने विद्या प्राप्त करून चौरेचाळीस वर्षांनंतर समावर्तन करून स्वयंवर विवाह करावा व सेनेची वाढ करून प्रजेचे सर्व प्रकारे रक्षण करावे. ॥ १४ ॥