Go To Mantra
Viewed 471 times

आ जु॑होता दुव॒स्यता॒ग्निं प्र॑य॒त्य॑ध्व॒रे। वृ॒णी॒ध्वं ह॑व्य॒वाह॑नम् ॥६॥

English Transliteration

ā juhotā duvasyatāgnim prayaty adhvare | vṛṇīdhvaṁ havyavāhanam ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। जु॒हो॒त॒। दुव॒स्यत॑। अ॒ग्निम्। प्र॒ऽय॒ति। अ॒ध्व॒रे। वृ॒णी॒ध्वम्। ह॒व्य॒ऽवाह॑नम् ॥६॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:28» Mantra:6 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:22» Mantra:6 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर विद्वद्विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे विद्वानो ! आप लोग (प्रयति) प्रयत्न से साध्य (अध्वरे) शिल्पादि व्यवहार में (हव्यवाहनम्) उत्तम पदार्थों को प्राप्त करानेवाले (अग्निम्) अग्नि का (दुवस्यत) परिचरण करो अर्थात् युक्ति से उसको कार्य्य में लगाओ और (वृणीध्वम्) स्वीकार करो तथा अन्य जनों के लिये (आ, जुहोता) आदान करो अर्थात ग्रहण करो ॥६॥
Connotation: - विद्यार्थिजन, जैसे विद्वान् जन शिल्पविद्या को स्वीकार करते हैं, वैसे ही स्वयं भी स्वीकार करें ॥६॥ इस सूक्त में अग्नि और विद्वान् के गुण वर्णन करने से इस सूक्त के अर्थ की इस से पूर्व सूक्त के अर्थ के साथ सङ्गति जाननी चाहिये ॥ यह अठ्ठाईसवाँ सूक्त और बाईसवाँ वर्ग समाप्त हुआ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

आजुहोत-दुवस्यत

Word-Meaning: - १. जीवन को हमें यज्ञात्मक बनाना ही चाहिए। इस (अध्वरे प्रयति) = जीवन यज्ञ के प्रकर्षेण चलने पर- 'प्रातः सवन- माध्यन्दिन सवन व तृतीय सवन में' निरन्तर (अग्निम्) = उस अग्रणी प्रभु के प्रति (आजुहोत) = अपनी आहुति देनेवाले बनो! प्रभु के प्रति अर्पण करके ही जीवन में चलना चाहिए। (दुवस्यत) = उस प्रभु की ही उपासना करो- यह प्रभु का उपासन ही हमें शक्तिशाली बनाता है। २. (हव्यवाहनम्) = सब हव्य पदार्थों के देनेवाले उस प्रभु का (वृणीध्वम्) = वरण करो। प्रकृति के वरण की अपेक्षा प्रभु का वरण ही कल्याणकर है। प्रकृति वरण में हम प्रभु से दूर हो जाते और प्रकृति के पाँव तले कुचले जाते हैं। प्रभु वरण में जीवन पवित्र बना रहता है और प्रकृति हमारी सेविका बनी रहती है।
Connotation: - भावार्थ- हम जीवनयज्ञ में प्रभु के प्रति अपना अर्पण करें। प्रभु के ही उपासक हों। यह प्रभु का वरण हमें सब हव्य पदार्थों को प्राप्त करानेवाला बनाएगा। प्रभु का वरण करनेवाला 'गौरिवीति' बनता है [गौरी-वाक्, वीति-भोजन] वाड्मय शास्त्ररूपी भोजनवाला होता है, विषयों में न फँसने से 'शाक्त्य' शक्ति का पुत्र [ शक्ति का पुतला] बनता है [The body of an athlete and the soul of a sage] यह प्रभु की आराधना करता हुआ कहता

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनर्विद्वद्विषयमाह ॥

Anvay:

हे विद्वांसो ! यूयं प्रयत्यध्वरे हव्यवाहनमग्निं दुवस्यत वृणीध्वमन्येभ्य आ जुहोता ॥६॥

Word-Meaning: - (आ) (जुहोता) दत्त। अत्र संहितायामिति दीर्घः। (दुवस्यत) परिचरत (अग्निम्) पावकम् (प्रयति) प्रयत्नसाध्ये (अध्वरे) शिल्पादिव्यवहारे (वृणीध्वम्) स्वीकुरुत (हव्यवाहनम्) उत्तमपदार्थप्रापकम् ॥६॥
Connotation: - विद्यार्थिनो, यथा विद्वांसः शिल्पविद्यां स्वीकुर्वन्ति तथैव स्वयमपि कुर्युरिति ॥६॥ अत्राग्निविद्वद्गुणवर्णनादेतदर्थस्य पूर्वसूक्तार्थेन सह सङ्गतिर्वेद्या ॥ इत्यष्टाविंशतितमं सूक्तं द्वाविंशो वर्गश्च समाप्तः ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O man, honour and serve Agni with offers of fragrant havi in creative and developmental programmes of love and non-violence in humanity. Select, elect and serve the light and fire of life, receiver of our oblations and giver of the gifts of life and nature.$(Swami Dayananda interprets Agni as the fire of yajna, as the scholar and teacher who gives knowledge, and as the ruler who receives, creates and distributes the wealth in the social order of humanity with love and without violence.)

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of the enlightened persons are further highlighted.

Anvay:

O learned persons ! the Yajna (dealing of technology etc.) requires great endeavor for its completion. Serve or properly utilize the Angi (purifying fire), accept it and give it (its knowledge) to others because it is the conveyor of good articles.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The students should themselves accept and experiment on the technical science, as the expert artists or technicians do.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे विद्यार्थ्यांनो! जसे विद्वान शिल्पविद्या ग्रहण करतात तसे स्वतःही ग्रहण करा. ॥ ६ ॥