Go To Mantra
Viewed 416 times

अग्ने॒ शर्ध॑ मह॒ते सौभ॑गाय॒ तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु। सं जा॑स्प॒त्यं सु॒यम॒मा कृ॑णुष्व शत्रूय॒ताम॒भि ति॑ष्ठा॒ महां॑सि ॥३॥

English Transliteration

agne śardha mahate saubhagāya tava dyumnāny uttamāni santu | saṁ jāspatyaṁ suyamam ā kṛṇuṣva śatrūyatām abhi tiṣṭhā mahāṁsi ||

Mantra Audio
Pad Path

अग्ने॑। शर्ध॑। म॒ह॒ते। सौभ॑गाय। तव॑। द्यु॒म्नानि॑। उ॒त्ऽत॒मानि॑। स॒न्तु॒। सम्। जाः॒ऽप॒त्यम्। सु॒ऽयम॑म्। आ। कृ॒णु॒ष्व॒। श॒त्रु॒ऽय॒ताम्। अ॒भि। ति॒ष्ठ॒। महां॑सि ॥३॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:28» Mantra:3 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:22» Mantra:3 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:3


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (शर्ध) प्रशंसित बल से युक्त (अग्ने) विद्वन् ! (तव) आपके (महते) बड़े (सौभगाय) सुन्दर ऐश्वर्य्य के लिये (उत्तमानि) श्रेष्ठ (द्युम्नानि) यश वा धन (सन्तु) हों और तुम (सुयमम्) सुन्दर सत्य आचरणों का ग्रहण जिसमें ऐसे (जास्पत्यम्) स्त्री के पतिपने को (आ, कृणुष्व) अच्छे प्रकार करिये और (शत्रूयताम्) शत्रु के सदृश आचरण करते हुओं की (महांसि) बड़ी सेनाओं के (सम्, अभि, तिष्ठा) सन्मुख स्थित हूजिये ॥३॥
Connotation: - हे धर्मिष्ठो ! हम लोग आपके लिये बड़े ऐश्वर्य्य की इच्छा करें और आप दोनों स्त्री और पुरुष जितेन्द्रिय, धर्म्मात्मा, बलवान् और पुरुषार्थी होकर सम्पूर्ण दुष्टों की सेना को जीतिये ॥३॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

महान् सौभाग्य

Word-Meaning: - १. हे (अग्ने) = परमात्मन्! आप (शर्ध) = हमारे शत्रुओं का अभिभव कीजिए [शृधु प्रसहने] ताकि महते सौभगाय हमारा जीवन महान् सौभाग्य के लिए हो। हम काम-क्रोध-लोभ आदि शत्रुओं को पराजित करके उत्कृष्ट ऐश्वर्य को प्राप्त करें। हे प्रभो ! (तव) = आपसे दिये गये (द्युम्नानि) = ज्ञानधन (उत्तमानि सन्तु) = अत्यन्त उत्कृष्ट हों। हम शत्रुओं को कुचल सकें तथा ज्ञानधन को प्राप्त कर सकें। द्युम्न का अर्थ धन भी है। इसका 'उत्तमानि' विशेषण इस बात का संकेत करता है कि धन को धर्मपूर्वक ही कमाना है। गृहस्थ के मौलिक धर्म दो ही है [क] न्याय्य मार्ग से धनार्जन [ख] संयम सम्पन्न दाम्पत्य । २. हे प्रभो! आप हमारे लिए (सुयमम्) = उत्तम संयम से युक्त (संजास्पत्यम्) = उत्कृष्ट दाम्पत्य धर्म को (आकृणुष्व) = सर्वथा करिए। आपकी कृपा से हमारा गार्हस्थ्य धर्म संयम सम्पन्न हो। आप (शत्रूयताम्) = हमारा शातन [विनाश] करनेवालों के (महांसि) = तेजों को (अभितिष्ठ) = पाँवों तले कुचल दीजिए। काम-क्रोध आदि शत्रुओं को निस्तेज कर दीजिए। गृहस्थ में हम संयमी जीवनवाले होते हुए काम-क्रोध आदि से अभिभूत न हों।
Connotation: - भावार्थ- हम शत्रुओं को अभिभूत करके 'सौभाग्य-ज्ञान तथा सुसंयत दाम्पत्यजीवन' को प्राप्त करें।
Cross References: सूचना - प्रस्तुत मन्त्र का प्रारम्भ शत्रुओं के तेज के अभिभव से हुआ है। इसी भावना पर मन्त्र की समाप्ति है । वस्तुतः इस शत्रुतेजोऽभिभव का ही परिणाम 'महान् सौभाग्य, उत्तम द्युम्न व सुयम संजास्पत्य' हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे शर्धाग्ने ! तव महते सौभगायोत्तमानि द्युम्नानि सन्तु त्वं सुयमं जास्पत्यमा कृणुष्व शत्रूयतां महांसि समभितिष्ठा ॥३॥

Word-Meaning: - (अग्ने) विद्वन् (शर्ध) प्रशंसितबलयुक्त (महते) (सौभगाय) शोभनैश्वर्य्याय (तव) (द्युम्नानि) यशांसि धनानि वा (उत्तमानि) (सन्तु) (सम्) (जास्पत्यम्) जायायाः पतित्वम् (सुयमम्) शोभनो यमः सत्याचरणनिग्रहो यस्मिँस्तम् (आ) (कृणुष्व) (शत्रूयताम्) शत्रूणामिवाचरताम् (अभि) आभिमुख्ये (तिष्ठा) (महांसि) महान्ति सैन्यानि ॥३॥
Connotation: - हे धर्मिष्ठौ ! वयं त्वदर्थं महदैश्वर्य्यमिच्छेम युवां स्त्रीपुरुषौ जितेन्द्रियौ धर्म्मात्मानौ बलिष्ठौ पुरुषार्थिनो भूत्वा सर्वां दुष्टसेनां विजयेथाम् ॥३॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, mighty power, may your highest gifts of wealth, honour and splendour be for great good fortune and well being in life. Make our homes full of conjugal bliss, well maintained with discipline and control. Help us face and fight out the greatest enemies in the conflicts of life.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

More about the learned persons is stated.

Anvay:

O learned person ! you are endowed with admirable strength. Let there be good glory or wealth for great prosperity, manifest the relation of husband and wife with good and regulated self-controlled life like us. Withstand the onslaughts of the big armies of the foes.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O righteous husbands and wives! let us desire great prosperity for you. Being self-controlled, righteous, mighty and industrious get victory over the army of all wickeds.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे धार्मिकांनो! आम्ही तुमच्यासाठी महाऐश्वर्याची इच्छा करतो. तुम्ही दोघे स्त्री-पुरुष जितेन्द्रिय, धर्मात्मा, बलवान व पुरुषार्थी बनून संपूर्ण दुष्टांच्या सेनेला जिंका. ॥ ३ ॥