Go To Mantra
Viewed 366 times

स॒मि॒धा॒नः स॑हस्रजि॒दग्ने॒ धर्मा॑णि पुष्यसि। दे॒वानां॑ दू॒त उ॒क्थ्यः॑ ॥६॥

English Transliteration

samidhānaḥ sahasrajid agne dharmāṇi puṣyasi | devānāṁ dūta ukthyaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

स॒म्ऽइ॒धा॒नः। स॒ह॒स्र॒ऽजि॒त्। अग्ने॑। धर्मा॑णि। पु॒ष्य॒सि॒। दे॒वाना॑म्। दू॒तः। उ॒क्थ्यः॑ ॥६॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:26» Mantra:6 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:20» Mantra:1 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर अग्निसादृश्य से विद्वद्विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (अग्ने) अग्नि के सदृश दुष्टों के जलानेवाले ! जैसे (समिधानः) निरन्तर प्रकाशित हुआ अग्नि (देवानाम्) विद्वानों के (दूतः) समाचार को दूर व्यवहरता वा दूर पहुँचाता और ले आता है, वैसे (सहस्रजित्) असङ्ख्यों के जीतनेवाले (उक्थ्यः) प्रशंसा करने योग्य विद्वानों का निरन्तर प्रकाश करने, समाचार को दूर व्यवहरने वा दूर पहुँचाने और लानेवाले होते हुए जिससे (धर्म्माणि) धर्म्मसम्बन्धी कर्म्मों को (पुष्यसि) पुष्ट करते हो, इससे सत्कार करने योग्य हो ॥६॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। मनुष्य विद्या से अग्नि के गुणों को जान के कार्य्य की सिद्धि के लिये जिस अग्नि का सम्प्रयोग करते हैं, वह अग्नि मनुष्य के तुल्य कार्य्य की सिद्धि को करता है ॥६॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

धार्मिक जीवन

Word-Meaning: - १. हे (अग्ने) = अग्रणी प्रभो ! (समिधान:) = हृदयदेश में समिद्ध किये जाते हुए आप (सहस्रजित्) = सहस्रशः वासनाओं को पराजित करनेवाले हैं। इन काम, क्रोध आदि को आप ही भस्म करते हैं । इन्हें भस्म करके (धर्माणि) = 'देवपूजा-संगतिकरण- दान' रूप प्रथम धर्मों का (पुष्यसि) = आप ही हमारे जीवनों में पोषण करते हैं । २. (देवानां दूत:) = देववृत्तियों के लिए आप ही ज्ञानसन्देश का वहन करते हैं और आप ही (उक्थ्यः) = स्तुति के योग्य हैं। आपका स्तवन करते हुए हम [क] वासनाओं को पराजित करते हैं [ख] धर्म का अपने में पोषण करते हैं और [ग] ज्ञान को प्राप्त करते हैं ।
Connotation: - भावार्थ- हम प्रभु का स्तवन करें। वासनाओं से आक्रान्ता न होते हुए धर्म में प्रवृत्त रहकर, ज्ञान को प्राप्त करें।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनरग्निसादृश्येन विद्वद्विषयमाह ॥

Anvay:

हे अग्ने ! यथा समिधानः पावको देवानां दूतोऽस्ति तथा सहस्रजिदुक्थ्यो देवानां समिधानो दूतः सन् यतो धर्म्माणि पुष्यसि तस्मात् सत्कर्तव्योऽसि ॥६॥

Word-Meaning: - (समिधानः) देदीप्यमानः (सहस्रजित्) असङ्ख्यानां विजेता (अग्ने) अग्निरिव दुष्टदाहक (धर्म्माणि) धर्म्याणि कर्माणि (पुष्यसि) (देवानाम्) (दूतः) यो दुनोति समाचारं दूरं दूराद्वा गमयत्यागमयति (उक्थ्यः) प्रशंसनीयः ॥६॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। मनुष्या विद्यया विज्ञाय कार्यसिद्धये यमग्निं सम्प्रयुञ्जते सोऽग्निर्मनुष्यवत् कार्यसिद्धिं करोति ॥६॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, burning and blazing, winning a thousand forces over, you protect and promote the universal values of knowledge and practical conduct in cooperation. Surely you are the adorable harbinger of the bounties of God and nature for humanity.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of the Agni (learned persons) are further highlighted.

Anvay:

O burner of the wickeds ! you are like the fire. A kindled and bright (in the form of energy and electricity) Agni acts like the messenger of the learned scientists transmitting the news to distant places and receiving them back, in the same manner, you support all righteous actions, being victor of thousands of foes and admirable, and brighten the divine virtues within. You are, therefore, worthy of honor.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - When men use Agni with scientific knowledge (energy and electricity) for the accomplishment of various purposes, it accomplishes the works like a thoughtful man.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. माणसे विद्येद्वारे अग्नीचे गुण जाणून कार्यसिद्धीसाठी ज्या अग्नीचा उपयोग करतात तो अग्नी माणसांप्रमाणे कार्यसिद्धी करतो. ॥ ६ ॥