Go To Mantra
Viewed 394 times

अ॒स्य क्रत्वा॒ विचे॑तसो द॒स्मस्य॒ वसु॒ रथ॒ आ। अधा॒ विश्वा॑सु॒ हव्यो॒ऽग्निर्वि॒क्षु प्र श॑स्यते ॥४॥

English Transliteration

asya kratvā vicetaso dasmasya vasu ratha ā | adhā viśvāsu havyo gnir vikṣu pra śasyate ||

Mantra Audio
Pad Path

अ॒स्य। क्रत्वा॑। विऽचे॑तसः। द॒स्मस्य॑। वसु॑। रथे॑। आ। अध॑। विश्वा॑सु। हव्यः॑। अ॒ग्निः। वि॒क्षु। प्र। श॒स्य॒ते॒ ॥४॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:17» Mantra:4 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:9» Mantra:4 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:4


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब अग्निदृष्टान्त से विद्याविषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे विद्वन् ! जिसकी (विश्वासु) सम्पूर्ण (विक्षु) प्रजाओं में (हव्यः) ग्रहण करने योग्य (अग्निः) अग्नि (प्र, शस्यते) प्रशंसा को प्राप्त होता है (अधा) इसके अनन्तर (अस्य) इसकी (क्रत्वा) बुद्धि तथा (विचेतसः) जनाने और (दस्मस्य) दुःख के नाश करनेवाले की बुद्धि से (रथे) सुन्दर वाहन में (वसु) द्रव्य (आ) प्रशंसित होता है ॥४॥
Connotation: - जैसे प्रजा में अग्नि विराजता है, वैसे ही विद्या और विनय से युक्त बुद्धिमान् पुरुष शोभित होते हैं ॥४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'विचेताः दस्म' प्रभु का आराधन

Word-Meaning: - [१] (विचेतसः) = विशिष्ट ज्ञानवाले, सर्वज्ञ, निरतिशय ज्ञानवाले, (दस्मस्य) = दर्शनीय व सब दुःखों के नाशक (अस्य) = इस प्रभु के (क्रत्वा) = सामर्थ्य से, प्रभु द्वारा प्राप्त शक्ति से उपासक लोग (रथे) = इस शरीर-रथ में (वसु) = सब वसुओं को, धनों को 'तेज, वीर्य, बल, ओज, ज्ञान व सहस्' रूप सम्पत्ति को (आ) [दधति] = धारण करते हैं। 'तेजोऽसि तेजो मयि धेहि० '। ये प्रभु सर्वातिशायी ज्ञानवाले हैं, इस ज्ञान के द्वारा ही वे हमारे दुःखों को दूर करते हैं। अविद्या ही तो सब क्लेशों की जननी है। [२] (अधा) = अब सब वसुओं को प्राप्त करानेवाले वे प्रभु (हव्यः) = पुकारने योग्य होते हैं, आराधनीय होते हैं। प्रभु से ही सब याचना की जाती है। वे (अग्नि:) = हमारी सब प्रकार उन्नतियों के साधक प्रभु (विश्वासु विक्षु) = सब प्रजाओं में (प्रशस्यते) = प्रशंसनीय होते हैं। सब प्रभु का ही शंसन व स्तवन करते हैं ।
Connotation: - भावार्थ– प्रभु प्रदत्त सामर्थ्य से ही सब वसुओं की प्राप्ति होती है । सो प्रभु ही सदा शंसनीय व आराधनीय होते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथाग्निदृष्टान्तेन विद्याविषयमाह ॥

Anvay:

हे विद्वन् ! यस्य विश्वासु विक्षु हव्योऽग्निः प्र शस्यतेऽधास्य क्रत्वा विचेतसो दस्मस्य क्रत्वा रथे वस्वा प्रशस्यते ॥४॥

Word-Meaning: - (अस्य) (क्रत्वा) प्रज्ञया (विचेतसः) विज्ञापकस्य (दस्मस्य) दुःखापक्षयितुः (वसु) द्रव्यम् (रथे) रमणीये याने (आ) (अधा) (विश्वासु) सर्वासु (हव्यः) आदातुमर्हः (अग्निः) पावकः (विक्षु) प्रजासु (प्र) (शस्यते) ॥४॥
Connotation: - यथा प्रजायामग्निर्विराजते तथैव विद्याविनययुक्ता धीमन्तो पुरुषा विराजन्ते ॥४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - By the yajna and holy action of this brilliant generous power, creators of positives and destroyers of negatives, men of wisdom and discernment, achieve wealth and circulation of wealth by modes of transport and communication. And then Agni, venerable power for development, is valued and honoured among all human habitations.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

By the illustration of Agni (learned person) the knowledge is described.

Anvay:

O learned person ! under the leadership of fire (learned person. Ed.) and who is acceptable to all and is praised among the people, when added with the intellect of the similar who is equally enlightener and destroyer of all miseries, carries good things puts in charming chariot are admired.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - As Agni (fire) shines among the people, so wise men endowed with knowledge and humility shine among the people.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जसा प्रजेमध्ये अग्नी प्रशंसनीय ठरतो तसे विद्या व विनयाने युक्त बुद्धिमान पुरुष शोभून दिसतात. ॥ ४ ॥