Go To Mantra
Viewed 359 times

स हि द्युभि॒र्जना॑नां॒ होता॒ दक्ष॑स्य बा॒ह्वोः। वि ह॒व्यम॒ग्निरा॑नु॒षग्भगो॒ न वार॑मृण्वति ॥२॥

English Transliteration

sa hi dyubhir janānāṁ hotā dakṣasya bāhvoḥ | vi havyam agnir ānuṣag bhago na vāram ṛṇvati ||

Mantra Audio
Pad Path

सः। हि। द्युऽभिः॑। जना॑नाम्। होता॑। दक्ष॑स्य। बा॒ह्वोः। वि। ह॒व्यम्। अ॒ग्निः। आ॒नु॒षक्। भगः॑। न। वार॑म्। ऋ॒ण्व॒ति॒ ॥२॥

Rigveda » Mandal:5» Sukta:16» Mantra:2 | Ashtak:4» Adhyay:1» Varga:8» Mantra:2 | Mandal:5» Anuvak:2» Mantra:2


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - जो (जनानाम्) मनुष्यों की (बाह्वोः) भुजाओं के (दक्षस्य) बल का (होता) देनेवाला (अग्निः) अग्नि (भगः) सूर्य्य के (न) सदृश (आनुषक्) अनुकूलता से (वारम्) स्वीकार करने और (हव्यम्) देने योग्य पदार्थ को (वि, ऋण्वति) विशेष सिद्ध करता है (सः, हि) वही (द्युभिः) धर्मयुक्त कामों से बलवान् होता है ॥२॥
Connotation: - जो विद्वान् जन अपने आत्मा के सदृश सब मनुष्यों को जान और विद्या को प्राप्त करा के उन्नति करने की इच्छा करते हैं, वे ही भाग्यशाली वर्तमान हैं ॥२॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

ज्ञान-ज्योति व बाहुबल

Word-Meaning: - [१] (सः अग्निः) = वे अग्रणी प्रभु ! (जनानाम्) = लोगों के लिये (द्युभिः) = ज्ञान-ज्योतियों के साथ (बाह्वोः) = भुजाओं के (दक्षस्य) = बल को होता देनेवाले हैं। हमें ज्ञान व शक्ति प्रभु कृपा से ही प्राप्त होती है। प्रभु कृपा के पात्र वे ही बनते हैं, जो कि 'जन' बनें, अपनी शक्तियों के विकास के लिये यत्नशील हों। [२] वे प्रभु (आनुषक्) = निरन्तर (हव्यम्) = हव्य पदार्थों को (ऋण्वति) = देते हैं [प्रयच्छति] । तथा (भगः न) = ऐश्वर्यशाली के समान (वारम्) = सब वरणीय धनों के देनेवाले हैं। वस्तुत: भुजाओं के बल को देकर वे हमें इस योग्य बना देते हैं कि हम वरणीय धनों का सञ्चय कर सकें तथा ज्ञान को देकर वे हमें इन धनों को हव्य के रूप में प्रयोग करना सिखाते हैं । शक्ति से प्राप्त धन को ज्ञान के कारण हम यज्ञशेष के रूप में ही सेवन करते हैं। धन हमारे यज्ञों के लिये हो जाते हैं।
Connotation: - भावार्थ- प्रभु ज्ञान देते हैं, शक्ति देते हैं। हम शक्ति से वरणीय धनों का अर्जन करते हैं और ज्ञान से यज्ञों में उनका विनियोग करते हैं ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

यो जनानां बाह्वोर्दक्षस्य होताऽग्निर्भगो नानुषग्वारं हव्यं व्यृण्वति स हि द्युभिर्बलिष्ठो जायते ॥२॥

Word-Meaning: - (सः) (हि) (द्युभिः) धर्म्यैः कामैः (जनानाम्) (होता) दाता (दक्षस्य) बलस्य (बाह्वोः) भुजयोः (वि) (हव्यम्) दातुमर्हम् (अग्निः) पावकः (आनुषक्) आनुकूल्येन (भगः) सूर्य्यः (न) इव (वारम्) वरणीयम् (ऋण्वति) साध्नोति ॥२॥
Connotation: - ये विद्वांसः स्वात्मवत्सर्वान् जनान् विदित्वा विद्यां प्रापय्योन्नतिं कर्त्तुमिच्छन्ति त एव भाग्यशालिनो वर्त्तन्ते ॥२॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - With light and power, and with holy acts, Agni, highpriest of humanity, giver of the strength of arms, bears our inputs to the divinities of nature and, like a friend, brings us cherished gifts of nature and Divinity.$Agni makes the development and achievement possible like Bhaga, excellence incarnate.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject of energy is continued.

Anvay:

A learned leader is purifier like Agni (energy) and giver of strength to the arms (armed strength Ed.) of the people (by teaching them proper exercise). Like the sun, he uses the acceptable and presentable objects suitably, and becomes powerful by fulfilling his righteous desires.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those highly learned persons only are fortunate who treat all people as their own selves, impart them knowledge and thus make them advanced in every way.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे विद्वान लोक आपल्या आत्म्याप्रमाणे सर्व माणसांना जाणून विद्या प्राप्त करवून उन्नतीची इच्छा करतात तेच भाग्यशाली असतात. ॥ २ ॥