Go To Mantra
Viewed 369 times

श॒तेना॑ नो अ॒भिष्टि॑भिर्नि॒युत्वाँ॒ इन्द्र॑सारथिः। वायो॑ सु॒तस्य॑ तृम्पतम् ॥२॥

English Transliteration

śatenā no abhiṣṭibhir niyutvām̐ indrasārathiḥ | vāyo sutasya tṛmpatam ||

Mantra Audio
Pad Path

श॒तेन॑। नः॒। अ॒भिष्टि॑ऽभिः। नि॒युत्वा॑न्। इन्द्र॑ऽसारथिः। वायो॒ इति॑। सु॒तस्य॑। तृ॒म्प॒त॒म् ॥२॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:46» Mantra:2 | Ashtak:3» Adhyay:7» Varga:22» Mantra:2 | Mandal:4» Anuvak:5» Mantra:2


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (वायो) वायुवद्वर्त्तमान विज्ञानयुक्त अध्यापक और उपदेशक ! (अभिष्टिभिः) अभीष्ट क्रियाओं से जैसे (इन्द्रसारथिः) बिजुलीरूप सारथि जिसका वह (नियुत्वान्) बलवान् समर्थ वायु (शतेना) असङ्ख्य से (नः) हम लोगों को तृप्त करता है, वैसे (सुतस्य) उत्पन्न किये गये के सम्बन्ध में आप दोनों (तृम्पतम्) तृप्त होओ ॥२॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। हे मनुष्यो ! जैसे वायु के साथ बिजुली, बिजुली के साथ वायु अनेक क्रियाओं को उत्पन्न करते हैं, वैसे पृथिवी और जलादिकों से आप अनेक कार्य्यों को सिद्ध करो ॥२॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'इन्द्र सारथि' बनना

Word-Meaning: - [१] हे (वायो) = क्रियाशील जीव! (नियुत्वान्) = प्रशस्त इन्द्रियाश्वोंवाला, (इन्द्रसारथिः) = परमैश्वर्यशाली प्रभु को अपना सारथि बनानेवाला- उसके हाथ में जीवन की बागडोर को सौंपनेवाला होता हुआ तू (शतेन अभिष्टिभिः) = वासनाओं पर (शतशः) = आक्रमणों द्वारा (नः) = हमारे (सुतस्य) = उत्पन्न किये हुए सोम का (तृम्पतम्) = तृप्तिपूर्वक पान करो। [२] वायु और इन्द्र ने सोम का पान करना है। क्रियाशील व जितेन्द्रिय व्यक्ति ही सोम का रक्षण करते हैं। हम अपने इस जीवन में वासनाओं पर सतत आक्रमण करते हुए प्रशस्त इन्द्रयाश्वोंवाले बनें । प्रभु को अपना सारथि बनाएँ रथ की बागडोर प्रभु को सौंप दें। ऐसा होने पर ही वासनाओं से अनाक्रान्त रहकर हम सोम का रक्षण कर पाएँगे।
Connotation: - भावार्थ- हम वासनाओं पर प्रभुस्तवन द्वारा सतत आक्रमण करें। प्रशस्तेन्द्रिय बनकर सोम का पान करें।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे वायो वायुवद्वर्त्तमानविज्ञानयुक्ताध्यापकोपदेशकावभिष्टिभिर्यथेन्द्रसारथिर्नियुत्वाञ्छतेना नोऽस्मान् तर्पयति तथा सुतस्य च युवां तृम्पतम् ॥२॥

Word-Meaning: - (शतेना) असङ्ख्येन। अत्र संहितायामिति दीर्घः। (नः) अस्मान् (अभिष्टिभिः) अभीष्टाभिः क्रियाभिः (नियुत्वान्) बलवान् समर्थो वायुः (इन्द्रसारथिः) इन्द्रो विद्युत् सारथिर्यस्य सः (वायो) वायुवद्वर्त्तमान विज्ञानयुक्त (सुतस्य) निष्पादितस्य (तृम्पतम्) ॥२॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। हे मनुष्या ! यथा वायुना सह विद्युद्विद्युता सह वायुश्चानेकाः क्रिया जनयतस्तथा पृथिवीजलादिभिर्यूयमनेकानि कार्य्याणि साध्नुत ॥२॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Vayu, strong in command of vast forces with Indra as your charioteer, come with hundreds of choice acts and gifts, and enjoy a drink of the best of our preparations to your heart’s content.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject of science of energy is continued.

Anvay:

O teachers and preachers! you are benevolent and mighty like the wind and endowed with the knowledge. You satisfy us with desirable activities like the mighty wind whose charioteer is electricity does satisfy us and makes us happy.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O men! the electricity with the wind and the wind with electricity accomplish various activities. So you should accomplish various works with the combination of the earth, water and other things.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. हे माणसांनो ! जसे वायूबरोबर विद्युत, विद्युतबरोबर वायू अनेक क्रिया उत्पन्न करतात तसे पृथ्वी व जल इत्यादींद्वारे अनेक कार्य सिद्ध करा. ॥ २ ॥