Go To Mantra
Viewed 380 times

नू नो॑ र॒यिं पु॑रु॒वीरं॑ बृ॒हन्तं॒ दस्रा॒ मिमा॑थामु॒भये॑ष्व॒स्मे। नरो॒ यद्वा॑मश्विना॒ स्तोम॒माव॑न्त्स॒धस्तु॑तिमाजमी॒ळ्हासो॑ अग्मन् ॥६॥

English Transliteration

nū no rayim puruvīram bṛhantaṁ dasrā mimāthām ubhayeṣv asme | naro yad vām aśvinā stomam āvan sadhastutim ājamīḻhāso agman ||

Mantra Audio
Pad Path

नु। नः॒। र॒यिम्। पु॒रु॒ऽवीर॑म्। बृ॒हन्त॑म्। दस्रा॑। मिमा॑थाम्। उ॒भये॑षु। अ॒स्मे इति॑। नरः॑। यत्। वा॒म्। अ॒श्वि॒ना॒। स्तोम॑म्। आव॑न्। स॒धऽस्तु॑तिम्। आ॒ज॒ऽमी॒ळ्हासः॑। अ॒ग्म॒न् ॥६॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:44» Mantra:6 | Ashtak:3» Adhyay:7» Varga:20» Mantra:6 | Mandal:4» Anuvak:4» Mantra:6


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (दस्रा) दुःख के नाश करनेवाले (अश्विना) सूर्य्य और चन्द्रमा के सदृश श्रेष्ठ गुणों से युक्त (यत्) जो (आजमीळ्हासः) बकरों को विद्या से सिञ्चन करनेवालों के पुत्र (नरः) नायकजन ! (वाम्) आप दोनों को और (सधस्तुतिम्) साथ कीर्त्ति को (अग्मन्) प्राप्त होते और (स्तोमम्) प्रशंसा को (आवन्) हम प्राप्त होते हैं उन (नः) हम सब लोगों के लिये आप दोनों (पुरुवीरम्) बहुत वीर हों जिससे उस (बृहन्तम्) बड़े (रयिम्) धन को (मिमाथाम्) धारण करो जिससे (उभयेषु) दोनों राजा और प्रजा जनों में (अस्मे) हम लोगों में लक्ष्मी (नु) शीघ्र बढ़े ॥६॥
Connotation: - हे राजन् और मुख्य मन्त्रीजनो ! आप दोनों सूर्य्य और चन्द्रमा के सदृश हम लोगों में वर्त्ताव कीजिये और बहुत लक्ष्मी को स्थापित कीजिये, जिससे हम लोग धन से युक्त होवें ॥६॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्राणायाम व सम्मिलित प्रार्थना

Word-Meaning: - [१] (अस्मे) = हमारे (उभयेषु) = दोनों में पुरुमीढ = व अजमीढों में रहनेवाली (पुरुवीरम्) = अत्यन्त वीरतावाली (बृहन्तम्) = वृद्धि की कारणभूत (रयिम्) = सम्पत्ति को (नु) = निश्चय से, हे (दत्रा) = दुःखों का उपक्षय करनेवाले प्राणापानो ! (नः मिमाथाम्) = हमारे लिए बनाओ। हमें वह सम्पत्ति प्राप्त कराओ, जो कि पुरुमीढ व अजमीढों रहा करती है जो सम्पत्ति हमें वीर बनाती है व हमारी वृद्धि का कारण बनती है। [२] हे (अश्विना) = प्राणापानो! (नरः) = उन्नतिपथ पर चलनेवाले लोग (यद्) = जब (वाम्) = आपके (स्तोमम्) = स्तवन का (आवन्) = अपने में रक्षण करते हैं, उस समय (आजमीढासः) = गति के द्वारा सब बुराइयों को दूर करके सुखों का सेचन करनेवाले [भ्रज गतिक्षेपणयोः, मिह सेचने] ये लोग (सधस्तुतिम्) = मिलकर उपासनावृत्ति को (अग्मन्) = प्राप्त होते हैं। ये लोग परिवार में सब के सब एकत्रित होकर प्रभु की उपासनावाले बनते हैं। सब प्राणायाम करते हैं और मिलकर प्रभु का गायन करते हैं ।
Connotation: - भावार्थ- हम प्राणायाम करें और मिलकर प्रभु का स्तवन करें। इसी से पुरुवीर बृहन् रयि को प्राप्त करेंगे ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे दस्राऽश्विना यदाजमीळ्हासो नरो ! वां सधस्तुतिमग्मन्त्स्तोममावँस्तेभ्यो नोऽस्मभ्यं युवां पुरुवीरं बृहन्तं रयिं मिमाथाम्। यदुभयेष्वस्मे श्रीर्नु वर्द्धेत ॥६॥

Word-Meaning: - (नु) सद्यः (नः) अस्मभ्यम् (रयिम्) (पुरुवीरम्) बहवो वीरा यस्मात्तम् (बृहन्तम्) महान्तम् (दस्रा) दुःखोपक्षयितारौ (मिमाथाम्) विधत्तम् (उभयेषु) राजप्रजाजनेषु (अस्मे) अस्मासु (नरः) नायकाः (यत्) ये (वाम्) युवाम् (अश्विना) सूर्य्याचन्द्रमसाविव शुभगुणयुक्तौ (स्तोमम्) प्रशंसाम् (आवन्) प्राप्नुयामः (सधस्तुतिम्) सहकीर्त्तिम् (आजमीळ्हासः) येऽजान् विद्यया सिञ्चन्ति तदपत्यानि (अग्मन्) प्राप्नुवन्ति ॥६॥
Connotation: - हे राजमुख्याऽमात्यौ ! भवन्तौ सूर्य्याचन्द्रवदस्मासु वर्तेथाम्। पुष्कलां श्रियं स्थापयत यतो वयं धनाढ्या स्याम ॥६॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Ashivns, destroyers of evil and misery, brilliant as the sun and gracious cool as the moon, give us the wealth of life comprising brave children, great and vast prosperity for all of us, rulers as well as the people, since the leaders of the nation offer you songs of adoration and teachers of the people shower you with words of prayer in praise of Divinity.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The subject of State officials is elaborated.

Anvay:

O destroyers of all miseries, the virtuous king and prime minister! you are like the sun and the moon and lead men who are the children of the diffusers of truth. They praise you both gladly, and love glorifying you. Give us great wealth which can maintain many heroes, so that glory and wealth may grow among the rulers and their subjects.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O king and prime minister ! be benevolent to us like the sun and the moon. Give us ample wealth, so that we may become rich.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे राजा व मुख्यमंत्री ! तुम्ही दोघे सूर्य व चंद्राप्रमाणे आमच्याबरोबर वागा. पुष्कळ धन मिळवा, ज्यामुळे आम्ही धनाने युक्त व्हावे. ॥ ६ ॥