Go To Mantra
Viewed 471 times

वा॒मंवा॑मं त आदुरे दे॒वो द॑दात्वर्य॒मा। वा॒मं पू॒षा वा॒मं भगो॑ वा॒मं दे॒वः करू॑ळती ॥२४॥

English Transliteration

vāmaṁ-vāmaṁ ta ādure devo dadātv aryamā | vāmam pūṣā vāmam bhago vāmaṁ devaḥ karūḻatī ||

Mantra Audio
Pad Path

वा॒मम्ऽवा॑मम्। ते॒। आ॒ऽदु॒रे॒। दे॒वः। द॒दा॒तु॒। अ॒र्य॒मा। वा॒मम्। पू॒षा। वा॒मम्। भगः॑। वा॒मम्। दे॒वः। करू॑ळती ॥२४॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:30» Mantra:24 | Ashtak:3» Adhyay:6» Varga:23» Mantra:4 | Mandal:4» Anuvak:3» Mantra:24


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब विद्वानों के उपदेशविषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - (आदुरे) शत्रुओं के नाश करनेवाले राजन् ! (करूळती) जिसके कारीगरों की कामना करनेवाला विद्यमान वह (देवः) विजय का लेनेवाला (ते) आपके लिये (वामंवामम्) प्रशंसा करने योग्य प्रशंसा करने योग्य को (ददातु) देवे और जिसके कारीगरों की कामना करनेवाला विद्यमान वह (अर्य्यमा) न्यायाधीश (वामम्) प्राप्त होने योग्य पदार्थ दे और जिसके कारीगरों की कामना करनेवाला विद्यमान वह (पूषा) पुष्टि करनेवाला (वामम्) सेवन करने योग्य धन को दे और जिसके कारीगरों की कामना करनेवाला विद्यमान वह (भगः) ऐश्वर्य्य से युक्त (देवः) प्रकाशमान (वामम्) श्रेष्ठ विज्ञान को देवे, उन सब की आप सदा सेवा करो ॥२४॥
Connotation: - हे राजन् ! जो लोग सत्य उपदेश, सत्य न्याय, यथार्थ विद्या और क्रिया की आपको शिक्षा देवें, उन सब का आप निरन्तर सत्कार करो ॥२४॥ इस सूक्त में सूर्य, मेघ, मनुष्य, विद्वान् और राजा के गुण वर्णन करने से इस सूक्त के अर्थ की इस से पूर्व सूक्त के अर्थ के साथ सङ्गति जाननी चाहिये ॥२४॥ यह तीसवाँ सूक्त और तेईसवाँ वर्ग समाप्त हुआ ॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

वामम्

Word-Meaning: - [१] हे (आदुरे) = काम-क्रोध आदि शत्रुओं का विदारण करनेवाले जितेन्द्रिय पुरुष ! (ते) = तेरे लिए (अर्यमा) = शत्रुओं का नियमन करनेवाला [अरीणां नियमयिता] (देव:) = शत्रुओं का विजेता [दिव् - विजिगीषा] प्रभु (वामं वामं ददातु) = सब सुन्दर-सुन्दर वस्तुओं को दे । काम-क्रोध आदि के संहार द्वारा यह अर्यमा देव हमें सुन्दर दिव्य गुणों को प्राप्त कराएँ । [२] (पूषा) = सब का पोषण करनेवाला देव (वामम्) = सुन्दर स्वस्थ शरीर को प्राप्त करानेवाला हो । (भगः) = सेवनीय धन का अधिष्टातृदेव हमारे लिए (वाम्) = सुन्दर सुपथार्जित धन को दे । (करूडती) = [कृत्तदन्तः] जिसने दान्तों को काट दिया है, अर्थात् जो खान-पान में ही फँसा हुआ नहीं है, वह (देव:) = प्रकाशमय प्रभु (वामम्) = हमारे लिए भोगों में अनासक्त सुन्दर जीवन को प्राप्त कराए। [३] 'अर्यमा' नाम से प्रभु का स्मरण करता हुआ स्तोता काम-क्रोध आदि अरियों का नियमन करता है और अपने जीवन को सुन्दर दिव्य गुणों से युक्त करता है। 'पूषा' नाम से प्रभु का स्मरण उसे उचित पोषण के लिए युक्ताहार-विहार बनाता है, इससे वह स्वस्थ सुन्दर शरीरवाला होता है। 'भग' नाम से प्रभु का स्मरण उसे सेवनीय धन के ही अर्जन के लिए प्रेरित करता है। प्रभु बिलकुल नहीं खाते, सो वे 'कृत्तदन्त' हैं। हम भी भोगों में अनासक्त बने हुए कृत्तदन्त ही होते हैं। उस समय हम अनासक्तिवाला सुन्दर जीवन प्राप्त करते हैं ।
Connotation: - भावार्थ- हम शत्रुओं का नियमन करें। शरीर के पोषण के लिए युक्ताहार-विहार करें। सुपथ से धनार्जन करें। भोगों में अनासक्त जीवनवाले हों। सूक्त का सार यही है कि हम उस अनुपम प्रभु का स्मरण करते हुए अधिक से अधिक सुन्दर जीवनवाले बनने का यत्न करें। प्रभु की तरह ही 'अर्यमा, पूषा, भग व कृत्तदन्त देव' बनें। इस प्रभु से रक्षण के लिए प्रार्थना के साथ अगले सूक्त का प्रारम्भ होता है -

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ विद्वदुपदेशविषयमाह ॥

Anvay:

हे आदुरे राजन् ! यः करूळती देवस्ते वामंवामं ददातु यः करूळत्यर्य्यमा वामं ददातु यः करूळती पूषा वामं प्रयच्छतु यः करूळती भगो देवो वामं ददातु तान्सर्वांस्त्वं सदा सेवयेः ॥२४॥

Word-Meaning: - (वामंवामम्) प्रशस्यं प्रशस्यम्। वाम इति प्रशस्यनामसु पठितम्। (निघं०३.८) (ते) तुभ्यम् (आदुरे) शत्रूणां विदारक (देवः) विजयप्रदाता (ददातु) (अर्य्यमा) न्यायेशः (वामम्) प्राप्तव्यम् (पूषा) पुष्टिकर्त्ता (वामम्) भजनीयं धनम् (भगः) ऐश्वर्यवान् (वामम्) श्रेष्ठं विज्ञानम् (देवः) प्रकाशमानः (करूळती) यः करूनूढा कामयते स करूळतः सोऽस्यास्तीति ॥२४॥
Connotation: - हे राजन् ! ये सत्यमुपदेशं सत्यं न्यायं यथार्थां विद्यां क्रियां च त्वां शिक्षेरँस्तान् सर्वास्त्वं सततं सत्कुर्यादिति ॥२४॥ अत्र सूर्यमेघमनुष्यविद्वद्राजगुणवर्णनादेतदर्थस्य पूर्वसूक्तार्थेन सह सङ्गतिर्वेद्या ॥२४॥ इति त्रिंशत्तमं सूक्तं त्रयोविंशो वर्गश्च समाप्तः ॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, lord of glory, ruler of the world, destroyer of evil, may Aryama, ordainer of the world’s law and justice, give you the highest and most admirable gifts of honour. May Pusha, lord of health and sustenance bless you with the best of vigour and strength. May Bhaga, lord of grandeur and excellence, grant you the highest prosperity and dignity. May the generous lord of art and beauty give you the best of art and craft and creative beauty.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The subject of imparting good sermons is dealt.

Anvay:

O ruler! you kill the enemies, you like and respect the artists and craftsmen and are taker of victory. You should have around you the people who appreciate and admire your efforts. You also have craftsmen and artists, as well as the judicial officers who can bring the desirable result and objects. Let you give a rewarding wealth to the craftsmen, so that they become prosperous, brilliant and discover secrets of nice knowledge. Then they all will ever honor and serve you.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O king! you should always respect those who teach people about truth, justice and functional knowledge.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे राजा, जे लोक सत्याचा उपदेश, सत्य, न्याय, यथार्थ विद्या व क्रिया यांचे शिक्षण देतात त्या सर्वांचा तू निरंतर सत्कार कर. ॥ २४ ॥