Go To Mantra
Viewed 344 times

उ॒त त्या तु॒र्वशा॒यदू॑ अस्ना॒तारा॒ शची॒पतिः॑। इन्द्रो॑ वि॒द्वाँ अ॑पारयत् ॥१७॥

English Transliteration

uta tyā turvaśāyadū asnātārā śacīpatiḥ | indro vidvām̐ apārayat ||

Mantra Audio
Pad Path

उ॒त। त्या। तु॒र्वशा॒यदू॒ इति॑। अ॒स्ना॒तारा॑। शची॒३॒॑ऽपतिः॑। इन्द्रः॑। वि॒द्वान्। अ॒पा॒र॒य॒त् ॥१७॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:30» Mantra:17 | Ashtak:3» Adhyay:6» Varga:22» Mantra:2 | Mandal:4» Anuvak:3» Mantra:17


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब विद्वद्विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

Word-Meaning: - (शचीपतिः) प्रजा वा वाणी का पति (विद्वान्) विद्वान् (इन्द्रः) और राजा जिन (तुर्वशायदू) शीघ्र वश करने और यत्न करनेवाले मनुष्य (उत) और (अस्नातारा) स्नान आदि कर्म्मों से रहित मनुष्यों को (अपारयत्) दुःख से पार उतारे (त्या) वे दोनों सुखी होवें ॥१७॥
Connotation: - जिन मनुष्यों को यथार्थवक्ता विद्वान् लोग शिक्षा देवें, वे दुःख के पार जाकर सुखी होते हैं ॥१७॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

'शचीपति इन्द्र विद्वान्' आचार्य

Word-Meaning: - [१] (शचीपतिः) = कर्म व प्रज्ञान का स्वामी (इन्द्रः) = काम-क्रोध आदि शत्रुओं का विद्रावण करनेवाला (विद्वान्) = ज्ञानी पुरुष (उत) = निश्चय से (त्या) = उन (तुर्वशायदू) = शीघ्रता से शत्रुओं को वश में करनेवाले तथा यत्नशील पुरुषों को, (अस्नातारा) = जो ज्ञान समुद्र में स्वयं स्नान नहीं कर सके, (अपारयत्) = इस समुद्र में स्नान कराके पार लगाता है। [२] आचार्य की विशेषताएँ 'शचीपति, इन्द्र व विद्वान्' शब्दों से व्यक्त की गई हैं। आचार्य को [क] कर्म व प्रज्ञान का स्वामी होना चाहिए, [ख] यह जितेन्द्रिय हो, [ग] अत्यन्त ज्ञानी हो । विद्यार्थी को तुर्वश व यदु बनना है । [क] यह शीघ्रता से काम-क्रोध आदि को वशीभूत करनेवाला हो, [ख] यत्नशील हो-आलस्य शून्य । ऐसे ही विद्यार्थी को आचार्य ज्ञानसमुद्र के पार लगाने में समर्थ होता है। अस्नात को स्नात बनाता है। उस समय इसका नाम 'स्नातक' हो जाता है।
Connotation: - भावार्थ–'शचीपति इन्द्र विद्वान्' आचार्य 'तुर्वश यदु' विद्यार्थी को ज्ञान समुद्र में स्नान कराके स्नातक बनाता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ विद्वद्विषयमाह ॥

Anvay:

शचीपतिर्विद्वानिन्द्रो यौ तुर्वशायदू उताप्यस्नातारापारयत् त्या सुखिनौ स्याताम् ॥१७॥

Word-Meaning: - (उत) अपि (त्या) तौ (तुर्वशायदू) शीघ्रं वशंकरो यत्नवाँश्च तौ मनुष्यौ। तुर्वशा इति मनुष्यनामसु पठितम्। (निघं०२.३) यदव इति च। (अस्नातारा) स्नानादिकर्मरहितौ (शचीपतिः) प्रजापतिर्वाक्पतिर्वा (इन्द्रः) राजा (विद्वान्) (अपारयत्) दुःखात् पारयेत् ॥१७॥
Connotation: - यान् मनुष्यानाप्ता विद्वांसः सुशिक्षेरंस्ते दुःखान्तं गत्वा सुखिनो भवन्ति ॥१७॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, lord of the people and the sacred voice, ruler of the world and master of knowledge, helps the man of efficiency, the man of effort, and also the simple folk who do not know how to swim and enables them all to cross the hurdles of life over to the shore.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The subject of learned person is described.

Anvay:

A learned person who is master of excellent knowledge (SHACHI), such a king is able to overpower the semi-learned and unvirtuous persons and finally makes them delighted. Thus that king and his subjects both become happy.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - When the people receive education from the frank and straight ward learned persons, they finally become free from unhappiness and finally become happy.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - ज्या माणसांना आप्त विद्वान लोक शिक्षण देतात त्यांचे दुःख नाहीसे होऊन ते सुखी होतात. ॥ १७ ॥