Go To Mantra
Viewed 408 times

अत्या॑ वृध॒स्नू रोहि॑ता घृ॒तस्नू॑ ऋ॒तस्य॑ मन्ये॒ मन॑सा॒ जवि॑ष्ठा। अ॒न्तरी॑यसे अरु॒षा यु॑जा॒नो यु॒ष्मांश्च॑ दे॒वान्विश॒ आ च॒ मर्ता॑न् ॥३॥

English Transliteration

atyā vṛdhasnū rohitā ghṛtasnū ṛtasya manye manasā javiṣṭhā | antar īyase aruṣā yujāno yuṣmām̐ś ca devān viśa ā ca martān ||

Mantra Audio
Pad Path

अत्या॑। वृ॒ध॒स्नू इति॑ वृ॒ध॒ऽस्नू। रोहि॑ता। घृ॒तस्नू॒ इति॑ घृ॒तऽस्नू॑। ऋ॒तस्य॑। म॒न्ये॒। मन॑सा। जवि॑ष्ठा। अ॒न्तः। ई॒य॒से॒। अ॒रु॒षा। यु॒जा॒नः। यु॒ष्मान्। च॒। दे॒वान्। विशः॑। आ। च॒। मर्ता॑न्॥३॥

Rigveda » Mandal:4» Sukta:2» Mantra:3 | Ashtak:3» Adhyay:4» Varga:16» Mantra:3 | Mandal:4» Anuvak:1» Mantra:3


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब इस अगले मन्त्र में प्रजा के कृत्य का वर्णन करते हैं ॥

Word-Meaning: - हे विद्वन् ! पुरुष जो आप (ऋतस्य) जल की (वृधस्नू) समृद्धि का विस्तार करते हुए (रोहिता) और अग्नि गुण के सहित (घृतस्नू) जल को बहाते हुए (अरुषा) रक्तगुण विशिष्ट (मनसा) मन से भी (जविष्ठा) अत्यन्त वेगवाले (अत्या) मार्ग को व्याप्त होते हुए वायु और अग्नि को (युजानः) संयुक्त करते हुए (देवान्) विद्वान् (युष्मान्) आप लोगों (च) और (मर्त्तान्) साधारण मनुष्यों को (च) और (विशः) प्रजाओं को (अन्तः) मध्य में (आ) सब प्रकार (ईयसे) प्राप्त होते हो, उनको मैं (मन्ये) मानता हूँ ॥३॥
Connotation: - जो मनुष्य लोग वायु और अग्नि को जलों के साथ वाहन के यन्त्रों में संयुक्त करके चलाते हैं तो वेग और प्रहरण नामक जल और भाफ के गुण, मन के सदृश वाहन आदिकों को चलाते हैं ॥३॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

इन्द्रियों द्वारा देवों व मर्तों का सम्बन्ध

Word-Meaning: - [१] (ऋतस्य) = ऋत के, सब कार्यों को बड़ी नियमितता से करनेवाले के (अत्या) = निरन्तर गतिशील इन्द्रियाश्व (वृधस्नू) = वृद्धि के शिखर पर पहुँचनेवाले हैं [स्नु-सानु-शिखर] । ये इन्द्रियाश्व (रोहिता) = प्रादुर्भूत शक्तियोंवाले व तेजस्वी तथा (घृतस्नू) = ज्ञानदीप्ति के शिखर पर पहुँचनेवाले हैं। (मन्ये) = मैं तो ऐसा समझता हूँ कि ये इन्द्रियाश्व (मनसा जविष्ठा) = मन से भी अधिक (वेगवान्) = होते हैं। [२] हे (अग्ने) = परमात्मन्! आप (अरुषा) = इन आरोचमान इन्द्रियाश्वों के द्वारा (युष्मान्) = [युष्माकं] आपके (देवान्) = इन सूर्य आदि देवों को (च) = तथा (विश:) = संसार में प्रवेश करनेवाले, विविध योनियों में आनेवाले, इन (मर्तान्) = मरणधर्मा प्राणियों को (आ युजान:) = सर्वथा जोड़नेवाले होते हैं। 'सूर्य' चक्षु का रूप धारण करके आँख में रहता है, 'वायु' प्राण बनकर नासिका में 'अग्नि' वाक् बनकर मुख में, 'चन्द्रमा' मन बनकर हृदय में रहने लगता है। इसी प्रकार सब देव इन शरीरों में रहते हैं। इस प्रकार देवों व मर्तों का सम्बन्ध स्थापित हो जाता है।
Connotation: - भावार्थ– 'देव' ही विविध इन्द्रियों के रूप में शरीर में निवास करते हैं। इस प्रकार प्रभु ने देवों व इन्द्रियों को परस्पर जोड़ दिया है ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ प्रजाकृत्यमाह ॥

Anvay:

हे विद्वन् ! यस्त्वमृतस्य यौ वृधस्नू रोहिता घृतस्नू अरुषा मनसा जविष्ठात्या युजानो देवान् युष्मान् मर्त्तांश्च विशश्चान्तरीयसे तानहं मन्ये ॥३॥

Word-Meaning: - (अत्या) यावततोऽध्वानं व्याप्नुतस्तौ (वृधस्नू) यौ वृधान् प्रस्रवतस्तौ (रोहिता) रोहितेन वह्निगुणेन सहितौ (घृतस्नू) यौ घृतमुदकं स्नुतः प्रस्रावयतस्तौ (ऋतस्य) जलस्य (मन्ये) (मनसा) (जविष्ठा) अतिशयेन वेगवन्तौ (अन्तः) मध्ये (ईयसे) गच्छसि (अरुषा) रक्तगुणविशिष्टौ (युजानः) (युष्मान्) (च) (देवान्) (विशः) प्रजाः (आ) (च) (मर्त्तान्) मनुष्यान् ॥३॥
Connotation: - यदि मनुष्या वाय्वग्नी अद्भिः सह यानयन्त्रेषु संयोज्य चालयतस्तर्हि वेगप्रहरणाख्यौ जलवाष्पगुणौ मन इव यानादीनि चालयतः ॥३॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Agni, light of the world, I know and realise your waves of cosmic energy ever moving in circuit at the fastest with the energy of the cosmic mind, creating and increasing, sprinkling and showering with water and energy of ghrta, red as rays of the dawn, blazing as the sun, with which you move across the world of existence, inspiring and engaging the mortals, immortals and the human children of the earth.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of the subjects or of general people are told.

Anvay:

O learned person ! you harness in the vehicle horses like the air and fire. In fact, they in irrigation grow output of water, which possess the properties of the fire (hydroelectric). It sheds water and is swifter than the mind, and of ruddy hue. Let you go with the help of such vehicles and transports to the enlightened persons and common men-all classes of people.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - If men drive machines in which air and fire have been properly applied, then the properties of water and steam in the form of speed and striking move their vehicles of different kinds like the wind.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जी माणसे वायू, अग्नी, जल यांना यानयंत्रामध्ये संयुक्त करून चालवितात, ती मनाप्रमाणे वेगवान जलबाष्पयुक्त याने चालवितात. ॥ ३ ॥