Go To Mantra
Viewed 386 times

अश्वि॑ना॒ परि॑ वा॒मिषः॑ पुरू॒चीरी॒युर्गी॒र्भिर्यत॑माना॒ अमृ॑ध्राः। रथो॑ ह वामृत॒जा अद्रि॑जूतः॒ परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी या॑ति स॒द्यः॥

English Transliteration

aśvinā pari vām iṣaḥ purūcīr īyur gīrbhir yatamānā amṛdhrāḥ | ratho ha vām ṛtajā adrijūtaḥ pari dyāvāpṛthivī yāti sadyaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

अश्वि॑ना। परि॑। वा॒म्। इषः॑। पु॒रू॒चीः। ई॒युः। गीः॒ऽभिः। यत॑मानाः। अमृ॑ध्राः। रथः॑। ह॒। वा॒म्। ऋ॒त॒ऽजाः। अद्रि॑ऽजूतः। परि॑। द्यावा॑पृथि॒वी इति॑। या॒ति॒। स॒द्यः॥

Rigveda » Mandal:3» Sukta:58» Mantra:8 | Ashtak:3» Adhyay:4» Varga:4» Mantra:3 | Mandal:3» Anuvak:5» Mantra:8


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब शिल्पविद्यासिद्ध यान से जाने-आने के विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं।

Word-Meaning: - हे (अश्विना) सम्पूर्ण विद्याओं में व्याप्त रमते हुए यदि (वाम्) आप दोनों को (ऋतजाः) सत्य से उत्पन्न (अद्रिजूतः) मेघ में शीघ्र जानेवाला (रथः) वाहन (द्यावापृथिवी) भूमि और प्रकाश को (सद्यः) शीघ्र (परि, याति) सब ओर पहुँचाता है तो उससे (वाम्) आप दोनों को (ह) निश्चयकर (गीर्भिः) वाणियों से जैसे (अमृध्राः) अध्यापक और उपदेशक (यतमानाः) प्रयत्न करते प्राप्त हों वैसे (पुरूचीः) सुखों को पहुँचानेवाली (इषः) इच्छा सिद्धियों को (परि, ईयुः) सब ओर प्राप्त होवैं ॥८॥
Connotation: - जो लोग विमान आदि यानों को अग्नि आदि से रचते हैं, वे अभीष्ट सुखों को प्राप्त होकर जहाँ इच्छा हो, शीघ्र जा सकते हैं ॥८॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

दृढ़ व दीप्त शरीररथ

Word-Meaning: - [१] हे (अश्विना) = प्राणापानो ! (वाम्) = आपको (पुरूचीः) = पालक व पूरक ज्ञानों को व्याप्त करनेवाली (इषः) = प्रभु की प्रेरणाएँ परि (ईयुः सर्वतः) = प्राप्त होती हैं। प्राणसाधना से हृदय की वासनाएँ विनष्ट होकर पवित्रता का सम्पादन होता है। पवित्र हृदय में प्रभु की प्रेरणाएँ सुन पड़ती हैं । [२] ये प्रेरणाएँ (गीर्भिः) = वेदवाणियों से (यतमाना:) = कर्मों में लगी होती हैं और इस प्रकार (अमृध्रा:) = हमारा हिंसन नहीं करतीं। प्रभु प्रेरणाओं को प्राप्त करनेवाला व्यक्ति वेदानुकूल कर्मों को करता है और परिणामतः हिंसित नहीं होता। [३] हे प्राणापानो ! (वाम्) = आपका (रथः) = यह शरीर रथ (ह) = निश्चय से (ऋतजाः) = ऋत से आविर्भूत शक्तियोंवाला होता है और (अद्रिजूतः) = प्रभु के उपासक से प्रेरित होता है, अर्थात् प्राणसाधना से शरीररूप-रथ निर्दोष बनता है और इस पर आरूढ़ व्यक्ति में उपासना की प्रवृत्ति का प्रादुर्भाव होता है। यह शरीर-रथ (सद्यः) = शीघ्र ही (द्यावापृथिवी परियाति) = द्यावापृथिवी को प्राप्त करता है, [या प्रापणे] अर्थात् उत्तम मस्तिष्क व शरीरवाला होता है। यहाँ द्यावा शब्द मस्तिष्क व ज्ञान का प्रतीक है और पृथिवी शब्द शरीर व बल का सूचक है। प्राणसाधना से ज्ञान व बल दोनों का वर्धन होता है।
Connotation: - भावार्थ- प्राणसाधना से निर्मल हृदय में प्रभु - प्रेरणाएँ सुन पड़ती हैं और इन प्रेरणाओं को सुननेवाले व्यक्ति वेदानुकूल कर्म करते हैं। इस साधना से यह शरीर-रथ दृढ़ व दीप्त [प्रकाशमय] बनता है ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ शिल्पविद्यासिद्धयानेन गमनागमनविषयमाह।

Anvay:

हे अश्विना यदि वामृतजा अद्रिजूतो रथो द्यावापृथिवी सद्यः परि याति तर्हि तेन वां ह गीर्भिरमृध्रा यतमाना अध्यापकोपदेशका इव पुरूचीरिष परीयुः ॥८॥

Word-Meaning: - (अश्विना) सकलविद्याव्याप्तौ (परि) सर्वतः (वाम्) युवाम् (इषः) इच्छासिद्धीः (पुरूचीः) पुरूणि सुखान्यञ्चन्तीः (ईयुः) प्राप्नुयुः (गीर्भिः) वाग्भिः (यतमानाः) (अमृध्राः) अध्यापकोपदेशकाः (रथः) (ह) किल (वाम्) युवयोः (ऋतजाः) ऋतात्सत्याज्जातः (अद्रिजूतः) योऽद्रौ मेघे जवति सद्यो गच्छति (परि) सर्वतः (द्यावापृथिवी) भूमिप्रकाशौ (याति) गच्छति (सद्यः) शीघ्रम् ॥८॥
Connotation: - ये विमानादियानाद्यग्न्यादिभिर्निर्मिमते तेऽभीष्टानि सुखानि प्राप्य यत्रेच्छा तत्र सद्यो गन्तुं शक्नुवन्ति ॥८॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Ashvins, scholars and masters of science and technology, may abundant energy and maintenance and comprehensive success come to you to your heart’s desire. May conscientious people, self-controlled, indefatigable in effort, with words of thanks and praise, approach and assist you. Your chariot built with the materials of nature on the principles of natural force and law, powered with solar energy, spatial electricity and vapours of the clouds, and accelerated by thunderous friction of gears goes round earth and heaven at instant speed.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

About travelling by the vehicles manufactured with technical and scientific precision is told.

Anvay:

O learned technicians ! if you possess. vehicle, manufactured well with precision, going up into the clouds. quickly and going round the earth and heaven, then you can accomplish all your noble desires that bestow upon you much happiness, like the non-violent and industrious teachers and preachers get with their noble words.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - Those who manufactures aero planes and other vehicles with the help of fire, electricity etc. enjoying desirable happiness, can go quickly as they desire. These words are very significant. Prof. Wilson and Griffith's translations show that there is a vehicle mentioned in this and other mantras which can go round the earth and heaven quickly,

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे लोक विमान इत्यादी यानांची अग्नी इत्यादी पदार्थांनी रचना करतात, ते अभीष्ट सुख प्राप्त करून इच्छित स्थानी गमन करू शकतात. ॥ ८ ॥