Go To Mantra
Viewed 484 times

वन॑स्प॒तेऽव॑ सृ॒जोप॑ दे॒वान॒ग्निर्ह॒विः श॑मि॒ता सू॑दयाति। सेदु॒ होता॑ स॒त्यत॑रो यजाति॒ यथा॑ दे॒वानां॒ जनि॑मानि॒ वेद॑॥

English Transliteration

vanaspate va sṛjopa devān agnir haviḥ śamitā sūdayāti | sed u hotā satyataro yajāti yathā devānāṁ janimāni veda ||

Mantra Audio
Pad Path

वन॑स्पते। अव॑। सृ॒ज॒। उप॑। दे॒वान्। अ॒ग्निः। ह॒विः। श॒मि॒ता। सू॒द॒या॒ति॒। सः। इत्। ऊँ॒ इति॑। होता॑। स॒त्यऽत॑रः। य॒जा॒ति॒। यथा॑। दे॒वाना॑म्। जनि॑मानि। वेद॑॥

Rigveda » Mandal:3» Sukta:4» Mantra:10 | Ashtak:2» Adhyay:8» Varga:23» Mantra:5 | Mandal:3» Anuvak:1» Mantra:10


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब अग्नि के विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (वनस्पते) किरणों के पालनेवाले ! (यथा) जैसे (अग्निः) अग्नि (हविः) होमने योग्य पदार्थ को (सूदयाति) वर्षाता है वैसे (देवान्) दिव्य गुणों को (उप, सृज) अपने समीप उत्पन्न कराओ, दोषों को (अव) न उत्पन्न करो जो (सत्यतरः) अतीव सत्य (होता) गुणों का ग्रहण करनेवाला जैसे (देवानाम्) विद्वानों वा दिव्य पदार्थों के (जनिमानि) जन्मों को (वेद) जाने (सः, इत्) वही (उ) तर्क-वितर्क के साथ (शमिता) शान्ति करनेवाला (यजाति) यज्ञ करे ॥१०॥
Connotation: - इस मन्त्र में उपमा और वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। जैसे सूर्य्य की किरणें दिव्य गुणों को उत्पन्न करतीं और दोषों को दूर करती हैं, वैसे विद्वान् लोग जगत् में गुणों को उत्पन्न करके दोषों को दूर करें ॥१०॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

शमिता अग्नि

Word-Meaning: - [१] (वनस्पते) = [वनस्- loveliness, glory, wealth] सौन्दर्य, यश व धन के स्वामिन् ! आप (देवान् उप) = देवों के समीप (अवसृज) = इस ऐश्वर्य को प्राप्त कराइए । यह (अग्निः) = प्रगतिशील (शमिता) = शान्त स्वभाववाला, वासनारूप पशुओं को नष्ट करनेवाला व्यक्ति [कामः पशुः, क्रोधः पशु:] (हविः) = हवि को दानपूर्वक अदन की वृत्ति को (सूदयाति) = अपने में प्रेरित करता है । [२] (उ) = और (सः) = वह (इत्) = निश्चय (होता) = दानपूर्वक अदन करनेवाला (सत्यतर:) = अधिक सत्यजीवनवाला होता हुआ (यजाति) = प्रभुपूजन करता है (यथा) = जिससे वह देवानाम् देवों के (जनिमानि) = जन्मों को अपने अन्दर विकास को वेद प्राप्त करता है। प्रभुपूजन की वृत्ति से दिव्यगुणों की इसमें वृद्धि होती है।
Connotation: - भावार्थ - प्रभु हमें ऐश्वर्य प्राप्त कराएँ, जिससे कि हम यज्ञों को सिद्ध करें । सत्यमय जीवनवाले होते हुए हम प्रभुपूजन करें, जिससे कि हमारे में दिव्यगुणों का विकास हो । हम कामादि पशुओं का हनन करें।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथाग्निविषयमाह।

Anvay:

हे वनस्पते यथाग्निर्हविः सूदयाति तथा देवानुपसृज दोषानवसृज यः सत्यतरो होता यथा देवानां जनिमानि वेद स इदु शमिता यजाति ॥१०॥

Word-Meaning: - (वनस्पते) किरणानां पालक (अव) (सृज) उत्पादय (उप) (देवान्) दिव्यान् गुणान् (अग्निः) पावकः (हविः) होतुं योग्यं द्रव्यम् (शमिता) उपशमकः (सूदयाति) क्षरयेत् वर्षयेत् (सः) (इत्) एव (उ) वितर्के (होता) आदाता (सत्यतरः) अतिशयेन सत्यः (यजाति) यजेत् (यथा) (देवानाम्) विदुषां दिव्यानां पदार्थानां वा (जनिमानि) जन्मानि (वेद) जानीयात् ॥१०॥
Connotation: - अत्रोपमा वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। यथा सूर्य्यकिरणा दिव्यान् गुणान् सृजन्ति दोषान् दूरीकुर्वन्ति तथा विद्वांसो जगति गुणान् जनयित्वा दोषान् दूरीकुर्य्युः ॥१०॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O Vanaspati, O sun, lord of light and preserver of forests, release the lights of brilliance, let the showers of light, energy and freshness come close to us and the powers of nature. Agni is the giver of peace and ripeness. It matures to fullness the sacred materials of yajna. It truly is the yajaka and the clarion call. It is true and truer to the divine law and integrates with all objects of creation since it knows the origin and character of all the bountiful powers of nature and humanity.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The theme of Agni is narrated.

Anvay:

O Protector of the rays of knowledge ! generate divine attributes in you and throw away all evils, like the fire causes the rain through the oblations put in it. The truthful accepter of noble virtues knows the origin of the divine men or attributes. Such a person being the bringer of peace on earth truly performs Yajna.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - As the rays of the sun generate divine attributes (light, heat, health, purity etc) and drive away evils (like impurity disease etc.), in the same way the enlightened persons should generate divine virtues and remove all our evils or defects.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात उपमा व वाचकलुप्तोपमालंकार आहेत. जशी सूर्याची किरणे दिव्य गुण उत्पन्न करून दोष दूर करतात, त्या प्रमाणे विद्वान लोकांनी जगामध्ये गुण उत्पन्न करून दोष दूर करावेत. ॥ १० ॥