Go To Mantra
Viewed 458 times

तो॒शा वृ॑त्र॒हणा॑ हुवे स॒जित्वा॒नाप॑राजिता। इ॒न्द्रा॒ग्नी वा॑ज॒सात॑मा॥

English Transliteration

tośā vṛtrahaṇā huve sajitvānāparājitā | indrāgnī vājasātamā ||

Mantra Audio
Pad Path

तो॒शा। वृ॒त्र॒ऽहना॑। हु॒वे॒। स॒ऽजित्वा॒ना। अप॑राऽजिता। इ॒न्द्रा॒ग्नी इति॑। वा॒ज॒ऽसात॑मा॥

Rigveda » Mandal:3» Sukta:12» Mantra:4 | Ashtak:3» Adhyay:1» Varga:11» Mantra:4 | Mandal:3» Anuvak:1» Mantra:4


SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब राजधर्म विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे सभासेना के अध्यक्षो ! मैं (वृत्रहणा) असुर स्वभाववाले दुष्ट के नाशकारक (इन्द्राग्नी) सूर्य्य बिजुली के सदृश वर्त्तमान (तोशा) बढ़ानेवाले वा विज्ञानशील (सजित्वाना) जीतनेवाले वीरों के साथ वर्त्तमान (अपराजिता) शत्रुओं से नहीं हारने योग्य (वाजसातमा) विज्ञान वा धन का अतिशय विभाग करनेवाले आप लोगों की (हुवे) प्रशंसा करता हूँ ॥४॥
Connotation: - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। जो राजा लोग शत्रुओं के जीतने और शत्रुओं से नहीं हारनेवाले न्यायकर्ता पुरुषों का सन्मानपूर्वक स्वीकार करते हैं, उनका सर्वदा विजय होता है ॥४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

वाजसातमा

Word-Meaning: - [१] ये (इन्द्राग्नी) इन्द्र और अग्नि-शक्ति व प्रकाश के तत्त्व (तोशा) = शत्रुओं का बाधन करनेवाले हैं [तुश् to strike, kill] | (वृत्रहणा) = ज्ञान की आवरणभूत वासना को विनष्ट करनेवाले हैं। (सजित्वाना) = सदा विजयशील हैं। (अपराजिता) = कभी पराजित होनेवाले नहीं। इन इन्द्र और अग्नि को (हुवे) = मैं पुकारता हूँ- इन्हें प्राप्त करने की प्रार्थना करता हूँ। [२] ये इन्द्र और अग्नि (वाजसातमा) = [वाज = strength, wealth, speed, sacrifice] शक्ति, धन, गति व त्याग आदि के अतिशयेन देनेवाले हैं। इन चीजों को देकर ये हमारे जीवनों को बड़ा सुन्दर बनानेवाले हैं।
Connotation: - भावार्थ– इन्द्र और अग्नि हमारे शत्रुओं को नष्ट करके हमारे जीवनों में शक्ति, धन, गति व त्याग आदि का संचार करनेवाले हैं।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ राजधर्मविषयमाह।

Anvay:

हे सभासेनेशावहं वृत्रहणेन्द्राग्नी इव वर्त्तमानौ तोशा सजित्वानाऽपराजिता वाजसातमा युवां हुवे ॥४॥

Word-Meaning: - (तोशा) वर्द्धकौ विज्ञातारौ (वृत्रहणा) वृत्रं दुष्टमसुरप्रकृतिं हन्तारौ सभासेनेशौ (हुवे) प्रशंसामि (सजित्वाना) जयशीलैर्वीरैः सह वर्त्तमानौ (अपराजिता) शत्रुभिः पराजेतुमशक्यौ (इन्द्राग्नी) सूर्य्यविद्युतौ (वाजसातमा) वाजस्य विज्ञानस्य धनस्य वातिशयेन विभक्तारौ ॥४॥
Connotation: - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। ये राजानः शत्रूणां विजेतॄन् शत्रुभिरपराजितान् न्यायाधीशान् पुरुषान् स्वीकुर्वन्ति तेषां नित्यो विजयो भवति ॥४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - I invoke and invite Indra, commander of the forces, and Agni, leader of the enlightened, both promoters of knowledge, destroyers of evil, victorious, unconquered, winners of the highest order of prizes.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The duties of the rulers are told.

Anvay:

O President of the Assembly and Chief Commander of the army! I praise you because you slay the wicked persons, and are mighty like the sun and electricity. You augment truth by defeating the enemy heroes, and are invincible and distributors of wealth and disseminators of knowledge.

Word-Meaning: - N/A
Footnote: The rulers who accept the honest and truthful judges, they conquer their foes and are invincible and victorious.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. जे राजे लोक शत्रूंना जिंकतात, त्यांना पराजित करतात, न्यायी पुरुषांचा सन्मानपूर्वक स्वीकार करतात, त्यांचा सदैव विजय होतो. ॥ ४ ॥