Go To Mantra
Viewed 498 times

तं नो॑ दात मरुतो वा॒जिनं॒ रथ॑ आपा॒नं ब्रह्म॑ चि॒तय॑द्दि॒वेदि॑वे। इषं॑ स्तो॒तृभ्यो॑ वृ॒जने॑षु का॒रवे॑ स॒निं मे॒धामरि॑ष्टं दु॒ष्टरं॒ सहः॑॥

English Transliteration

taṁ no dāta maruto vājinaṁ ratha āpānam brahma citayad dive-dive | iṣaṁ stotṛbhyo vṛjaneṣu kārave sanim medhām ariṣṭaṁ duṣṭaraṁ sahaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

तम्। नः॒। दा॒त॒। म॒रु॒तः॒। वा॒जिन॑म्। रथे॑। आ॒पा॒नम्। ब्रह्म॑। चि॒तय॑त्। दि॒वेऽदि॑वे। इष॑म्। स्तो॒तृऽभ्यः॑। वृ॒जने॑षु। का॒रवे॑। स॒निम्। मे॒धाम्। अरि॑ष्टम्। दु॒स्तर॑म्। सहः॑॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:34» Mantra:7 | Ashtak:2» Adhyay:7» Varga:20» Mantra:2 | Mandal:2» Anuvak:4» Mantra:7


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (मरुतः) प्राणवायु के समान प्रिय तुम (नः) हम लोगों के लिये (तम्) उस समस्त विद्या की स्तुति करनेवाले को (दात) देओ (रथे) रथ के निमित्त (वाजिनम्) सुशिक्षित घोड़े को देओ (दिवेदिवे) प्रतिदिन (चितवत्) चिताते हुए (आपानम्) व्यापक (ब्रह्म) धन वा अन्न को (वृजनेषु) बलों में (स्तोतृभ्यः) सकल विद्याओं के प्रयोजनवेत्ताओं के लिये (इयम्) इस प्रयोजन को (कारवे) करनेवाले के लिये (सनिम्) अलग-अलग बड़ी हुई (मेधाम्) उत्तम बुद्धि को और (अरिष्टम्) अविनष्ट (दुष्टरम्) दुःख से तैरने को योग्य (सहः) बल को देओ ॥७॥
Connotation: - मनुष्यों को चाहिये कि सदैव सबके लिये सकल विद्या बतानेवाले से धर्म से संचित किया हुआ धन विद्वानों के देने के लिये अन्न उत्तम प्रज्ञा और पूर्ण बल को माँगें, विद्वान् जन निश्चय से याचकों के लिये उन उक्त पदार्थों को निरन्तर देवें ॥७॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

शक्ति-ज्ञान-चेतना

Word-Meaning: - १. हे (मरुतः) = प्राणो ! (नः स्तोतृभ्यः) = हम स्तोताओं के लिए (रथ) = इस शरीररूप रथ में (तम् इषं दात) = उस अन्न को प्राप्त कराओ जो कि (वाजिनम्) = शक्ति देनेवाला है, (ब्रह्म आपानम्) = ज्ञान प्राप्त करानेवाला है [आप्नुवन्तम्] (दिवे दिवे चितयत्) = दिन-प्रतिदिन चेतना को बढ़ानेवाला है। २. हे मरुतो ! (कारवे) = कुशलता से कर्म करनेवाले के लिए (वृजनेषु) = पापों का वर्जन होने पर (सनिम्) = संभजनीय धन को व उपासनावृत्ति को (मेधाम्) = बुद्धि को (अरिष्टम्) = अहिंसन को-नीरोगता को तथा (दुष्टरं सहः) = शत्रुओं से न तैरनेयोग्य बल को प्राप्त कराओ। ३. प्राणसाधना के साथ उत्तम सात्त्विक अन्न का सेवन करने पर शक्ति व ज्ञान बढ़ते हैं [वाजिनं ब्रह्म आपानम्] । मानसवृत्ति -उत्तम बनने से चेतना ठीक बनी रहती है [चितयत् दिवे दिवे] । पापवृत्ति इस प्राणसाधना से नष्ट होती है [वृजनेषु] । मनुष्य उपासना की वृत्तिवाला [सनिं] मेधावी [मेधाम्] नीरोग [अरिष्टं] तथा सहनशील [सह:] बनता है ।
Connotation: - भावार्थ- प्राणायाम द्वारा सब प्रकार के मल नष्ट होकर जीवन उत्तम बनता है।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह।

Anvay:

हे मरुतो यूयं नस्तं दात रथे वाजिनं दात दिवेदिवे चितयदापानं ब्रह्म वृजनेषु स्तोतृभ्य इषं कारवे सनिं मेधामरिष्टं दुष्टरं सहश्च दात ॥७॥

Word-Meaning: - (तम्) सकलविद्यास्तावकम् (नः) अस्मभ्यम् (दात) दत्त। अत्र वाच्छन्दसीति शपो लुक् (मरुतः) प्राणवायुवत्प्रियाः (वाजिनम्) विज्ञानवन्तमश्वम् (रथे) याने युक्तम् (आपानम्) व्यापकम्। आपानमिति व्याप्तिकर्मा० निघं० २। १८ (ब्रह्म) धनमन्नं वा (चितयत्) यच्चितं ज्ञातारं करोति तत् (दिवेदिवे) प्रतिदिनम् (इषम्) इष्टम् (स्तोतृभ्यः) सकलविद्याप्रयोजनविद्भ्यः (वृजनेषु) बलेषु (कारवे) कारुकाय (सनिम्) विभक्ताम् (मेधाम्) प्रज्ञाम् (अरिष्टम्) अहिंसितम् (दुष्टरम्) दुःखेन तरितुमर्हम् (सहः) बलम् ॥७॥
Connotation: - मनुष्यैः सदैव सर्वेभ्यस्सकलविद्याविदध्यापकेन धर्म्मार्जितं धनं विद्वद्भ्यो दानायान्नमुत्तमां प्रज्ञां पूर्णं बलं च याचनीयं विद्वांसः खलु याचकेभ्य एतानि सततं प्रदद्युः ॥७॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - O Maruts, heroes dear as breath of life, give us that power and speed for our nation’s chariot, that wealth and vitality of life and that universal knowledge which may awaken and enlighten us day by day. Give us that food and energy for the admirers and celebrants in the yajnic programmes of development which is inexhaustible, and, for the poet, singer, scientist, technologist and the architect of the human nation, bring ample reward of fulfilment, high intelligence, freedom from sin and ill-health and inviolable courage, patience, and fortitude.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

More about the learned and wise persons.

Anvay:

O dear learned persons ! you provide us a man who aspires for knowledge and gives us a good transport (a trained horse means here horse power). Every day making us enlightened, you give vast wealth or food for those who are strong and dedicated to learning. In order to achieve this, i.e. sharp intelligence, you give us power of constant endurance.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - It is the duty of all that they should give away their knowledge, wealth and food to the respective proper persons. The learned people should ascertain the particular requirements of each person.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - माणसांनी सदैव सर्वांना विद्या देणाऱ्या अध्यापकांकडून धर्माने मिळविलेले धन, विद्वानांना देण्यासाठी अन्न, उत्तम प्रज्ञा व बलाची याचना करावी. विद्वानांनी याचकांसाठी वरील पदार्थ निरंतर द्यावेत. ॥ ७ ॥