Go To Mantra
Viewed 510 times

परि॑ णो हे॒ती रु॒द्रस्य॑ वृज्याः॒ परि॑ त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒तिर्म॒ही गा॑त्। अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्यस्तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृळ॥

English Transliteration

pari ṇo hetī rudrasya vṛjyāḥ pari tveṣasya durmatir mahī gāt | ava sthirā maghavadbhyas tanuṣva mīḍhvas tokāya tanayāya mṛḻa ||

Mantra Audio
Pad Path

परि॑। नः॒। हे॒तिः। रु॒द्रस्य॑। वृ॒ज्याः॒। परि॑। त्वे॒षस्य॑। दुःऽम॒तिः। म॒ही। गा॒त्। अव॑। स्थि॒रा। म॒घव॑त्ऽभ्यः। त॒नु॒ष्व॒। मीढ्वः॑। तो॒काय॑। तन॑याय। मृ॒ळ॒॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:33» Mantra:14 | Ashtak:2» Adhyay:7» Varga:18» Mantra:4 | Mandal:2» Anuvak:4» Mantra:14


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (मीढ्वः) सुखों से सींचनेवाले वैद्य जो (रुद्रस्य) दुःख देनेवाले रोगको (हेतिः) वज्र से पीड़ा के समान वा (वृज्याः) वर्जने योग्य पीड़ा और (त्वेषस्य) प्रदीप्त अर्थात् प्रबल की (दुर्मतिः) दुष्टमति (नः) हमलोगों को (परि) सब ओर से प्राप्त होवे, तथा जो (मघवद्भ्यः) प्रशंसित धनवालों से (मही) प्रशंसनीय वाणी हम लोगों को सब ओर से शीघ्र उत्पन्न हुए सन्तान के लिये (तनयाय) जोकि कुमारावस्था को प्राप्त है उसके लिये विस्तारो, और उनसे सबको (मृळ) सुखी करो और रोगों को (अव,तनुष्व) दूर करो ॥१४॥
Connotation: - मनुष्यों को उत्तम शिक्षा से दुष्टमति को तथा वैद्यक रीति से सब रोगों का निवारण कर अपने कुल को सदा सुखी करना चाहिये ॥१४॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

प्रभु की हेति व दुर्मति से दूर

Word-Meaning: - १. (रुद्रस्य) = उन दुष्टों को दण्ड देकर रुलानेवाले रुद्र का (हेतिः) = हनन साधन आयुध (नः) = हमें (परिवृज्याः) = छोड़नेवाला हो। हमें प्रभु का दण्डभाजन न बनना पड़े । (त्वेषस्य) = उस दीप्तप्रभु की (मही) = अतिप्रबल (दुर्मतिः) = दुःख की कारणभूत दुष्टबुद्धि (परिगात्) [परेर्वर्जने] = हमें छोड़कर अन्यत्र जानेवाली हो। हमें दुर्मति न प्राप्त हो । 'ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये, मत्त एवेति तान् विद्धि' सात्त्विक राजस व तामसभावों को जन्म देनेवाले वे प्रभु ही हैं। जिनका प्रभु ने रक्षण करना होता है, उन्हें सुबुद्धि देते हैं और जिनका विनाश करना होता है उनकी बुद्धि हर लेते हैं । २. हे रुद्र! आप (स्थिरा) = अपने दृढ़ धनुषों को (मघवद्भ्यः) = हम यज्ञशील- पुरुषों के लिए (अवतनुष्व) = उतारी हुई डोरीवाला करिए-अवततज्यावाला करिए। हमारे पर आपके कठिन बन्धन न पड़े। हे (मीडव:) = सुखों का सेवन करनेवाले प्रभो! (तोकाय) = हमारे पुत्रों के लिए तथा (तनयाय) = पौत्रों के लिए मृड सुख करिए। हमारे पुत्र-पौत्रों का जीवन भी सुखी हो ।
Connotation: - भावार्थ- हम प्रभु के दण्डपात्र न हों। हमें दुर्बुद्धि न प्राप्त हो । हमारे सन्तान भी सुखी हों।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह।

Anvay:

हे मीढ्वो वैद्य यो रुद्रस्य हेतिर्वृज्यास्त्वेषस्य दुर्मतिश्च नोऽस्मान् पर्य्यगात्। या मघवद्भ्यो मह्यस्मान् पर्य्यगात्स्थिरा च गात् तानि तोकाय तनयाय तनुष्व तैः सर्वान्मृळ रोगानवतनुष्व दूरी कुरु ॥१४॥

Word-Meaning: - (परि) सर्वतः (नः) अस्मान् (हेतिः) वज्रादिव पीडा। हेतिरिति वज्रना० निघं० २। २०। (रुद्रस्य) दुःखप्रदस्य रोगस्य (वृज्याः) वर्जनीयाः पीडाः (परि) अभितः (त्वेषस्य) प्रदीप्तस्य (दुर्मतिः) दुष्टा मतिः (मही) महती पूज्या वाक्। महीति वाङ्नाम निघं० १। ११ (गात्) प्राप्नुयात् (अव) (स्थिरा) स्थिराणि (मघवद्भ्यः) पूजितधनेभ्यः (तनुष्व) विस्तृणीहि (मीढ्वः) सुखसेचक (तोकाय) सद्यो जातायाऽपत्याय (तनयाय) प्राप्तकुमाराऽवस्थाय (मृळ) सुखय ॥१४॥
Connotation: - मनुष्यैः सुशिक्षया दुष्टां मतिं वैद्यकरीत्या सर्वान् रोगान्निवार्य्य स्वं स्वं कुलं सदा सुखनीयम् ॥१४॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - May the stroke of fatal illness stay far from us. May the serious error of judgement of the brilliant specialist be far from us. Ward off and remove the chronic diseases from the people of wealth and power. O potent and generous lord of health and power, be kind and gracious to our children and our grand children.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

It contents seeking of ideal health.

Anvay:

O physician you provide us delight and treat well the most painful diseases. You also set right the wickeds with your teachings. Whatever, appreciative remarks and other gifts we receive from the wealthy persons, let that be available to our young generation. Make all of them happy and cure their ailments.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - All should treat the wickeds with nice teaching and to the sick ones by administering good medicine and thus make them happy and healthy.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - माणसांनी उत्तम शिक्षणाने दुष्ट बुद्धी व वैद्यक रीतीने सर्व रोगांचे निवारण करून आपापल्या कुळाला सदैव सुखी ठेवावे. ॥ १४ ॥