Go To Mantra
Viewed 538 times

न मा॑ तम॒न्न श्र॑म॒न्नोत त॑न्द्र॒न्न वो॑चाम॒ मा सु॑नो॒तेति॒ सोम॑म्। यो मे॑ पृ॒णाद्यो दद॒द्यो नि॒बोधा॒द्यो मा॑ सु॒न्वन्त॒मुप॒ गोभि॒राय॑त्॥

English Transliteration

na mā taman na śraman nota tandran na vocāma mā sunoteti somam | yo me pṛṇād yo dadad yo nibodhād yo mā sunvantam upa gobhir āyat ||

Mantra Audio
Pad Path

न। मा॒। त॒म॒त्। न। श्र॒म॒त्। न। उ॒त। त॒न्द्र॒त्। न। वो॒चा॒म॒। मा। सु॒नो॒त॒। इति॑। सोम॑म्। यः। मे॒। पृ॒णात्। यः। दद॑त्। यः। नि॒ऽबोधा॑त्। यः। मा॒। सु॒न्वन्त॑म्। उप॑। गोभिः॑। आ। अय॑त्॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:30» Mantra:7 | Ashtak:2» Adhyay:7» Varga:13» Mantra:2 | Mandal:2» Anuvak:3» Mantra:7


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे मनुष्यो! (यः) जो (मे) मुझे (पृणात्) तृप्त करे (यः) जो मुझको (ददत्) सुख देवे (यः) जो मुझको (निबोधात्) निश्चित बोध करावे (यः) जो (गोभिः) इन्द्रियों से (सुन्वन्तम्) यज्ञ करते हुए (मा) मुझको (उप,आ,अयत्) अच्छे प्रकार समीप प्राप्त होवे वह मुझको सेवने योग्य है जो (मा) मुझको (न) नहीं (तमत्) चाहता (न) नहीं (श्रमत्) श्रम करता (उन) और (न) नहीं (तन्द्रत्) मोह करता, हम लोग जिसको (इति) ऐसा (न) नहीं (वोचाम) कहें उस (सोमम्) ओषधि रस को तुम लोग (मा) मत (सुनोत) खींचो ॥७॥
Connotation: - जो राजपुरुष प्रजा में किसी को क्लेशित नहीं करते, विरुद्ध कर्म का आचरण नहीं करते, सबको सुखी करते, उपदेश से बोध कराते, वे सुख के देने से नित्य तृप्त करने योग्य हैं ॥७॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

ग्लानि, खेद व आलस्य से दूर

Word-Meaning: - १. इन्द्र (मा) = मुझे (न तमत्) = ग्लानियुक्त न करदे-मैं कर्त्तव्यकर्मों को करने से कभी ऊबूँ नहीं। (न श्रमत्) = मुझे खिन्न भी न करे- मैं उदास होकर कर्त्तव्यकर्मों में कभी प्रमाद न करूँ । 'तमु ग्लानौ, श्रमु खेदे' । (उत) = और वह इन्द्र (न तन्द्रत्) = मुझे तन्द्रायुक्त न कर दे-मुझे आलस्य में मत जाने दे। हम ('सोमम् मा सुनोत') = सोम का सम्पादन न करो - वीर्यशक्ति के रक्षण का इतना महत्त्व नहीं है- (इति मा वोचाम्) = इस प्रकार की बातें न करें । २. इन्द्र वे हैं (यः) = जो (मे पृणात्) = मेरी उत्तम कामनाओं को पूर्ण करते हैं, (यो ददत्) = जो मुझे सब आवश्यक वस्तुओं व धनों को देते हैं, (निबोधात्) = जो मुझे ज्ञानयुक्त करते हैं और (यः) = जो सुन्वन्तम्- सोम का (अभिषव) = वीर्यशक्ति का (यः) = सम्पादन करते हुए (मा) = मुझको (गोभिः) = ज्ञान की वाणियों के साथ-प्रकाश की किरणों के साथ (उप आयत्) = समीपता से प्राप्त होते हैं ।
Connotation: - भावार्थ – हमें ग्लानि, खेद व आलस्य न सताये। हम सोम का (वीर्य का) रक्षण करें। प्रभु हमें प्रकाश की किरणों के साथ प्राप्त हों ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह।

Anvay:

हे मनुष्या यो मे पृणाद्यो मा ददद्यो मा निबोधाद्यो गोभिः सुन्वन्तं मोपायत्स मया सेवनीयः। यो मा न तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रद्वयं यमिति न वोचाम तं सोमं यूयं मा सुनोत ॥७॥

Word-Meaning: - (न) निषेधे (मा) माम् (तमत्) अभिकाङ्क्षेत (न) (श्रमत्) श्राम्याच्छ्रमं प्रापयेत्। अत्र द्वाभ्यां विकरणव्यत्ययेन शप् (न) (उत) अपि (तन्द्रत्) मुह्येत् (न) (वोचाम) वदेम। अत्राडभावः (मा) निषेधे (सुनोत) अभिषवं कुरुत (इति) (सोमम्) ओषधिरसम् (यः) (मे) मह्यम् (पृणात्) तर्पयेत् (यः) (ददत्) सुखं दद्यात् (यः) (निबोधात्) निश्चितं बोधयेत् (यः) (मा) माम् (सुन्वन्तम्) यज्ञं कुर्वन्तम् (उप) (गोभिः) इन्द्रियैः सह वर्त्तमानः (आ) समन्तात् (अयत्) प्राप्नुयात् ॥७॥
Connotation: - ये प्रजायां कञ्चिन्न क्लेशयन्ति विरुद्धं कर्म नाऽऽचरन्ति सर्वान् सुखयन्त्युपदेशे बोधयन्ति ते सुखदानेन नित्यं तर्पणीयाः ॥७॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, who gives me fulfilment, who gives me wealth and happiness, who gives me enlightenment, and who blesses me with the gift of cows and health of mind and senses, while I offer homage to the lord, may, I pray, never vex me, nor tire me, nor make me feel languid with lassitude. And may we never (with ingratitude) say: “Do not offer homage of soma to the lord.”

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The theme of the State officials still continues.

Anvay:

The State official addresses - O person ! those who satisfy and make me happy and provide positive physical happiness to me in perfuming the Yajna (non-violent sacrificial act), they are in proximity to me. But those who do not like me or do not work hard and are observed with lust or attachment, they are not close to me, and you do not provide them extracted juices of Soma and herbal plants.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The State officials who do not annoy any one and nor act adversely, ehey rather simultaneously make all the people happy with their teachings. Such people are worthy to be appeased to their satisfaction.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे राजपुरुष प्रजेला त्रास देत नाहीत, विरुद्ध कर्माचे आचरण करीत नाहीत, सर्वांना सुखी करतात, उपदेश करून बोध करवितात त्यांना सुखाने तृप्त करावे. ॥ ७ ॥