Go To Mantra

पि॒शङ्ग॑रूपः सु॒भरो॑ वयो॒धाः श्रु॒ष्टी वी॒रो जा॑यते दे॒वका॑मः। प्र॒जां त्वष्टा॒ वि ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे अथा॑ दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑॥

English Transliteration

piśaṅgarūpaḥ subharo vayodhāḥ śruṣṭī vīro jāyate devakāmaḥ | prajāṁ tvaṣṭā vi ṣyatu nābhim asme athā devānām apy etu pāthaḥ ||

Mantra Audio
Pad Path

पि॒शङ्ग॑ऽरूपः। सु॒ऽभरः॑। व॒यः॒ऽधाः। श्रु॒ष्टी। वी॒रः। जा॒य॒ते॒। दे॒वऽका॑मः। प्र॒ऽजाम्। त्वष्टा॑। वि। स्य॒तु॒। नाभि॑म्। अ॒स्मे इति॑। अथ॑। दे॒वाना॑म्। अपि॑। ए॒तु॒। पाथः॑॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:3» Mantra:9 | Ashtak:2» Adhyay:5» Varga:23» Mantra:4 | Mandal:2» Anuvak:1» Mantra:9


Reads 431 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अब पुरुषुविषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - जैसे (पिशङ्गरूपः) सुवर्ण के रूप के समान जिसका रूप (सुभरः) भरण-पोषण करता हुआ (वयोधाः) गर्भ स्थापन करनेवाला (देवकामः) और विद्वानों की कामना करता वह (श्रुष्टी) शीघ्र (वीरः) सकल विद्याओं को प्राप्त होनेवाला पुरुष (जायते) उत्पन्न होता है जैसे (त्वष्टा) विविध रूप रचनेवाला ईश्वर (अस्मे) हम लोगों को (प्रजाम्) सन्तान (विष्यतु) देवे। (अथ) इसके अनन्तर हम (देवानाम्) विद्वानों की (नाभिम्) नाभि को और (पाथः) रक्षा करनेहारे अन्न को (अपि) भी (एतु) प्राप्त होवें ॥९॥
Connotation: - जो अच्छा संस्कार किये रोग हरने और बुद्धि देनेवाले उत्तम अन्न का भोजन कर सन्तोनोत्पत्ति करते हैं, उनके सन्तान विद्वानों के प्रिय दीर्घ आयुवाले और सुशील होते हैं ॥९॥
Reads 431 times

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

‘पिशंगरूप-देवकाम' सन्तान

Word-Meaning: - १. गतमन्त्र के अनुसार जब पति-पत्नी 'सरस्वती, इळा व भारती' के उपासक बनते हैं तो उनकी सन्तान (देवकामः) = प्रभुप्राप्ति की कामनावाली या दिव्यगुणों की प्राप्ति की कामनावाली होती है। (पिशंगरूप:) = यह हिरण्यवर्ण-स्वर्ण के समान देदीप्यमान - तेजस्वीरूपवाली होती है। (सुभरः) = यह उत्तमता से अपने भरण-पोषणवाली बनती है, (वयोधाः) = उत्कृष्ट जीवन को धारण करती है । (श्रुष्टी) = [श्रुष्टि:=Prosperity] यह अभ्युदय को प्राप्त करनेवाली व (वीरः) = वीरता से युक्त होती है। २. (त्वष्टा) = वह संसार का निर्माता प्रभु (अस्मे) = हमारे लिए (नाभिम्) = [नह बन्धने] (वंशतन्तु) = को बांधे रखनेवाली–वंश को विच्छिन न होने देनेवाली (प्रजाम्) = सन्तान को (विष्यतु) = [विमुंचतु= वितरतु सा०] प्राप्त कराए । (अथा) = और (देवानाम्) = देवों का (पाथः) = [पाथस्-Food] भोजन (अपि एतु) = हमें प्राप्त हो। हम देवताओं से किये जानेवाले भोजन को अपनाएँ, हमारा भोजन सात्त्विक हो । वस्तुतः उत्तम सन्तान के लिए भोजन की सात्त्विकता का भी पूर्ण महत्त्व है। जहाँ हम 'सरस्वती, इळा व भारती' की आराधना करें, वहाँ देवान्न के भक्षण का भी ध्यान करें। ऐसा होने पर हमारी सन्तान अवश्य उत्तम होगी।
Connotation: - भावार्थ- हमें 'पिशंगरूप, सुभर, वयोधा, श्रुष्टी, वीर व देवकाम' सन्तान प्राप्त हो ।
Reads 431 times

SWAMI DAYANAND SARSWATI

अथ पुरुषविषयमाह।

Anvay:

यथा पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधा देवकामः श्रुष्टी वीरो मनुष्यो जायते। यथा त्वष्टाऽस्मे प्रजां विष्यत्वथाऽस्मे देवानां नाभिं पाथोऽप्येतु ॥९॥

Word-Meaning: - (पिशङ्गऽरूपः) पिशङ्गस्य सुवर्णस्येव स्वरूपं यस्य सः (सुभरः) यः शोभनं भरति सः (वयोधा) यो वयः प्रजननं दधाति (श्रुष्टी) शीघ्रम् (वीरः) अजति सकला विद्याः प्राप्नोति सः (जायते) प्रसिद्धो भवति (देवकामः) यो देवान् कामयते सः (प्रजाम्) (त्वष्टा) विविधरूपस्य निर्माता (वि) (स्यतु) (नाभिम्) (अस्मे) अस्माकम् (अथ) पुनः। अत्र निपातस्य चेति दीर्घः। (देवानाम्) विदुषाम् (अपि) निश्चये (एतु) प्राप्नोतु (पाथः) रक्षकमन्नम् ॥९॥
Connotation: - ये सुसंस्कृतं रोगहरं बुद्धिप्रदमन्नं भुक्त्वाऽपत्यं जनयन्ति तेषां सन्ताना विद्वत्प्रिया दीर्घायुषः सुशीला जायन्ते ॥९॥
Reads 431 times

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - The person who loves God and serves the divinities of nature and nobilities of humanity soon and sure grows handsome in form and personal splendour, generous and abundant in nature and habit, strong in health, virility and longevity, and bright and brave in performance. May Tvashta, lord creator and maker of life-forms, give us progeny, our sustenance and security for life, and then bless us with food and maintenance for the learned and the divines on way to the holy destination of life.
Reads 431 times

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The mantra portrays a perfect man.

Anvay:

A man should be of golden color to be the perfect one. It should be capable to support his family and impregnate, desirous of learned, quick and brave. God has many forms and he blesses us good lineage, and thus we get the deep attachment with the scholars and protectors. Let such people be among us.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - The man full of vigor and manhood, having nice habits takes meals which make us to fight diseases and which imparts wisdom. Such people are capable to give good generation.
Reads 431 times

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे संस्कारित केलेले, रोगनाशक व बुद्धिप्रद अन्नाचे भोजन करतात व संतान उत्पन्न करतात, त्यांची संताने विद्वानांना प्रिय, दीर्घायुषी व सुशील असतात. ॥ ९ ॥