Go To Mantra
Viewed 386 times

पु॒रा सं॑बा॒धाद॒भ्या व॑वृत्स्व नो धे॒नुर्न व॒त्सं यव॑सस्य पि॒प्युषी॑। स॒कृत्सु ते॑ सुम॒तिभिः॑ शतक्रतो॒ सं पत्नी॑भि॒र्न वृष॑णो नसीमहि॥

English Transliteration

purā sambādhād abhy ā vavṛtsva no dhenur na vatsaṁ yavasasya pipyuṣī | sakṛt su te sumatibhiḥ śatakrato sam patnībhir na vṛṣaṇo nasīmahi ||

Mantra Audio
Pad Path

पु॒रा। स॒म्ऽबा॒धात्। अ॒भि। आ। व॒वृ॒त्स्व॒। नः॒। धे॒नुः। न। व॒त्सम्। यव॑सस्य। पि॒प्युषी॑। स॒कृत्। सु। ते॒। सु॒म॒तिऽभिः॑। श॒त॒क्र॒तो॒ इति॑ शतऽक्रतो। सम्। पत्नी॑भिः। न। वृष॑णः। न॒सी॒म॒हि॒॥

Rigveda » Mandal:2» Sukta:16» Mantra:8 | Ashtak:2» Adhyay:6» Varga:18» Mantra:3 | Mandal:2» Anuvak:2» Mantra:8


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

Word-Meaning: - हे (शतक्रतो) असंख्य बुद्धियोंवाले जन आप (यवसस्य) यवादि अन्नसम्बन्धी (वत्सम्) बछड़े को (पिप्युषी) वृद्ध (धेनुः) गौ (न) जैसे वैसे वा (सुमतिभिः) जिनकी सुन्दर बुद्धियाँ उन (पत्नीभिः) पत्नियों के साथ (वृषणः) बलवान् सेचनकर्त्ता जन जैसे (न) वैसे (ते) आपके (सम्बाधात्) सम्बन्ध से (पुरा) प्रथम (नः) हम लोगों को (अभि, आ, ववृत्स्व) सब ओर से अच्छे प्रकार वर्तो, जिससे हम लोग (सकृत्) एक बार (सुसन्नसीमहि) सुन्दरता से जावें ॥८॥
Connotation: - जो और प्राणियों को पीड़ा से निवृत्त करते हैं, वे आप भी पीड़ा से निवृत्त होते हैं। जैसे क्रियमाण पत्नी के साथ पति आनन्दित होता है, वैसे सज्जन के साथ सब आनन्दित होते हैं ॥८॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

पुरा सम्बाधात्

Word-Meaning: - १. हे प्रभो! (सम्बाधात् पुरा) = शत्रु हमें पूरी तरह बाँध ही लें-कुचल ही डालें-इससे पहले ही (नः अभ्याववृत्स्व) = आप हमें प्राप्त होइए । (न) = जैसे कि (यवसस्य पिप्युषी) = यवस से-घास से तृप्त हुई हुई (धेनुः) = गाय (वत्सम्) = बछड़े को प्राप्त होती है। आप हमें प्राप्त होइए। आप ही हमें शत्रुओं की बाधा से बचाएँगे । २. हे (शतक्रतो) = अनन्तशक्ति व प्रज्ञानवाले प्रभो ! हम (सकृत्) = एक बार तो (ते) = आपकी (सुमतिभिः) = कल्याणी मतियों से (संनसीमहि) = सम्यक् व्याप्त किये जाएँ, (न) = जैसे कि (वृषणः) = शक्तिशाली पति (पत्नीभिः) = पत्नियों से व्याप्त किये जाते हैं। पत्नी जैसे पति का अंग [Part and parcel] बन जाती है, उसी प्रकार आपकी कल्याणी मति हमारा अंग बन जाए और हम सब प्रकार के अशुभों से दूर होकर शुभमार्ग पर चलनेवाले हों।
Connotation: - भावार्थ - प्रभु की कल्याणी मति को प्राप्त करके हम शत्रुओं द्वारा कुचले जाने से अपने को बचा पाएँगे।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह।

Anvay:

हे शतक्रतो त्वं यवसस्य वत्सं पिप्युषी धेनुर्न सुमतिभिः पत्नीभिर्वृषणो न ते तव सम्बाधात्पुरा नोऽस्मान् त्वमभ्याववृत्स्व यतो वयं सकृत्सु सन्नसीमहि ॥८॥

Word-Meaning: - (पुरा) प्रथमतः (सम्बाधात्) (अभि) (आ) (ववृत्स्व) (नः) अस्माकम् (धेनुः) गौः (न) इव (वत्सम्) (यवसस्य) (पिप्युषी) वृद्धा (सकृत्) एकवारम् (सु) (ते) तव (सुमतिभिः) शोभना मतयो यासान्ताभिः (शतक्रतो) असङ्ख्यप्रज्ञ (सम्) (पत्नीभिः) (न) इव (वृषणः) बलिष्ठाः सेक्तारः (नसीमहि) गच्छेम। नसत इति गतिकर्मा निघं० २। १४। ॥८॥
Connotation: - अत्रोपमालङ्कारः। येऽन्यान्प्राणिनः पीडातो निवर्त्तयन्ति ते स्वयमपि पीडातो निवर्त्तन्ते यथा क्रियमाणया पत्न्या सह पतिर्मोदते तथा सज्जनसङ्गेन सर्वे आनन्दन्ति ॥८॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, lord of a hundred noble acts of yajna, by virtue of our ancient and eternal relation as father and son, mother and child, creator and creature, pervader and pervaded, teacher and disciple, come to us like the abundant mother cow overflowing with the milk of life for her darling calf on the pasture, and be with us always, never forsake us, lord, so that we too, with all noble thoughts and intentions, reach you and ever be with you like generous, loving and prayerful men abiding in the company of intelligent and life-sustaining wives and mothers.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

More said about the scholars.

Anvay:

As cow gives its milk to the calf and the sharp wisdom guides the actions of human-beings like the wife, same way a strong and capable man deals nicely with us. O scholar ! you have multi-pronged intelligence and provide ample food grains like barely etc. to all. We pray to you to deal with us in a fair way and share the sufferings and miseries. Those who act on these lines, they are also verily free from the miseries. As a wife is happy in the company of her husband, like-wise all the gentlemen become joyous in the company of the scholars.

Word-Meaning: - N/A

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - जे इतर प्राण्यांच्या त्रासाचे निवारण करतात ते स्वतःही त्रासापासून निवृत्त होतात. जसे पत्नीबरोबर पती आनंदित असतो तसे सज्जनांबरोबर सर्व आनंदित असतात. ॥ ८ ॥