Devata: आपः
Rishi: त्रिशिरास्त्वाष्ट्रः सिन्धुद्वीपो वाम्बरीषः
Chhanda: वर्धमाना गायत्री
Swara: षड्जः
Viewed 557 times
ईशा॑ना॒ वार्या॑णां॒ क्षय॑न्तीश्चर्षणी॒नाम् । अ॒पो या॑चामि भेष॒जम् ॥
English Transliteration
Mantra Audio
īśānā vāryāṇāṁ kṣayantīś carṣaṇīnām | apo yācāmi bheṣajam ||
Pad Path
ईशा॑नाः । वार्या॑णाम् । क्षय॑न्तीः । च॒र्ष॒णी॒नाम् । अ॒पः । या॒चा॒मि॒ । भे॒ष॒जम् ॥ १०.९.५
Rigveda » Mandal:10» Sukta:9» Mantra:5
| Ashtak:7» Adhyay:6» Varga:5» Mantra:5
| Mandal:10» Anuvak:1» Mantra:5
BRAHMAMUNI
Word-Meaning: - (वार्याणाम्-ईशानाः) वरणीय गुणों के स्वामीरूपों-( चर्षणीनां क्षयन्तीः) मनुष्यादियों में निवास करानेवाले (अपः) जलों को (भेषजं याचामि) सुखकारक ओषध के रूप में चाहता हूँ-यथोचित प्रयोग करना चाहता हूँ ॥५॥
Connotation: - जलों के सेवन करने से शरीर में उत्तम गुण प्राप्त होते हैं, मानो वे संसार में निवास कराने व दीर्घ जीवन के हेतु हैं। जल सुखकारक औषध है, इसका सेवन करना ही चाहिए। इसी प्रकार आप्त जनों के सङ्ग से उत्तम गुणों की प्राप्ति और मानवसमाज में अच्छा स्थान मिलता है। सचमुच उनका सङ्ग आत्मिक औषध है ॥५॥
HARISHARAN SIDDHANTALANKAR
वार्यों के ईशान
Word-Meaning: - [१] ये जल (वार्याणा)म् = वरणीय, चाहने योग्य आरोग्य आदि धनों के (ईशाना:) = ईशान व स्वामी हैं, अर्थात् आरोग्य आदि धनों को देनेवाले हैं। और इस प्रकार (चर्षणीनाम्) = कामशील मनुष्यों के (क्षयन्ती:) = [क्षि निवासगत्योः] उत्तम निवास व क्रियाशीलता के कारण हैं। ये जल शरीर में हमारे निवास को उत्तम बनाते हैं तथा नीरोगता व शक्ति को प्राप्त कराके हमारे जीवन को बड़ा क्रियाशील रखते हैं । [२] इन (अप:) = जलों को मैं (भेषजम्) = औषध को (याचामि) = माँगता हूँ । ये जल वस्तुतः सब रोगों के चिकित्सक हैं, उन्हें शान्त करने व दूर रखनेवाले हैं। इनसे हम औषध की याचना करते हैं। ये सुप्रयुक्त होकर हमें नीरोग करें।
Connotation: - भावार्थ-ये जल आरोग्य के ईशान हैं, हमारे निवास को उत्तम बनाकर हमें क्रियाशील बनाते हैं।
BRAHMAMUNI
Word-Meaning: - (वार्याणाम्-ईशानाः) वरणीयानां गुणानां स्वामिनीः (चर्षणीनां क्षयन्तीः) मनुष्यादीनां निवासयित्रीः (अपः) ता अपः (भेषजं याचामि) सुखकरमौषधं प्रयोक्तुमिच्छामि ॥५॥
DR. TULSI RAM
Word-Meaning: - Sovereign givers of the cherished gifts of our choice, harbingers of peace and settlement to people, I pray may waters of peace bring me health, sanatives and blessedness.
