Go To Mantra
Viewed 589 times

पू॒षा त्वे॒तो न॑यतु हस्त॒गृह्या॒श्विना॑ त्वा॒ प्र व॑हतां॒ रथे॑न । गृ॒हान्ग॑च्छ गृ॒हप॑त्नी॒ यथासो॑ व॒शिनी॒ त्वं वि॒दथ॒मा व॑दासि ॥

English Transliteration

pūṣā tveto nayatu hastagṛhyāśvinā tvā pra vahatāṁ rathena | gṛhān gaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṁ vidatham ā vadāsi ||

Pad Path

पू॒षा । त्वा॒ । इ॒तः । न॒य॒तु॒ । ह॒स्त॒ऽगृह्य॑ । अ॒श्विना॑ । त्वा॒ । प्र । व॒ह॒ता॒म् । रथे॑न । गृ॒हान् । ग॒च्छ॒ । गृ॒हऽप॑त्नी । यथा॑ । असः॑ । व॒शिनी॑ । त्वम् । वि॒दथ॑म् । आ । व॒दा॒सि॒ ॥ १०.८५.२६

Rigveda » Mandal:10» Sukta:85» Mantra:26 | Ashtak:8» Adhyay:3» Varga:25» Mantra:1 | Mandal:10» Anuvak:7» Mantra:26


BRAHMAMUNI

Word-Meaning: - (त्वा-इतः) हे वधू ! तुझे इस पितृगृह से (हस्तगृह्य) तेरा हाथ ग्रहण किया, जिसने ऐसा (पूषा) पोषणकर्ता पति (नयतु) अपने घर में ले जाता है (अश्विना रथेन) गतिशक्तिवाले दो वाहक, रथ से (त्वा प्र वहताम्) तुझे पतिगृह में ले जाते हैं (गृहपत्नी) गृहस्वामिनी होती हुई (गृहान् गच्छ) घरों में-घरवालों में जा रही है (यथा त्वं वशिनी) जिससे कि तू स्वामिनी बनी हुई (विदथम्-आ वदासि) सुख अनुभव करनेयोग्य वचन को भली-भाँति बोले ॥२६॥
Connotation: - विवाह हो चुकने पर पाणिग्रहणकर्ता पति वधू को सम्मान के साथ अच्छे यान में बिठाकर अपने घर ले जावे, वहाँ पहुँचकर वह गृहस्वामिनी बनकर पति के प्रति सुख पहुँचानेवाले वचन को बोले ॥२६॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

पिता का उपदेश

Word-Meaning: - [१] पतिगृह को जाते समय पिता कन्या को अन्तिम उपदेश देता है कि (पूषा) = पोषण करनेवाला यह (पति हस्तगृह्य) = पाणिग्रहण करके, यथाविधि तेरे हाथ का ग्रहण करके (त्वा) = तुझे (इतः नयतु) = यहाँ से अपने घर ले जाये । इस समय (अश्विना) = तेरे धर्मपिता व धर्ममाता (त्वा) = तुझे रथेन रथ के द्वारा (प्रवहताम्) = घर की ओर ले जानेवाले हों। [२] तू (गृहान् गच्छ) = पतिगृह की ओर जानेवाली हो, (यथा) = जिससे तू गृहपत्नी (असः) = वहाँ जाकर गृहपत्नी बन पाये । तूने गृह की पत्नी बनना है, सारे गृह के रक्षण के उत्तरदायित्व को अपने कन्धे पर लेना है। घर के सारे प्रबन्ध का भार उठाना है। इसके लिये आवश्यक है कि (वशिनी) = अपनी सब इन्द्रियों को वश में करनेवाली (त्वम्) = तू (विदथम्) = ज्ञानपूर्वक समझदारी से आवदासि सब बात करनेवाली हो । तेरी सब बातें बड़े सोच-विचार के साथ हों । तेरी प्रत्येक बात का घर पर प्रभाव पड़ना है। सो अपना नियन्त्रण करती हुई, समझदारी से सब बात करती हुई सच्चे अर्थों में गृहपत्नी बनना ।
Connotation: - भावार्थ- गृहपत्नी के लिये आवश्यक है कि - [क] सब इन्द्रियों को वश में करके चले तथा [ख] सब बातें समझदारी से करे। ऋ

BRAHMAMUNI

Word-Meaning: - (त्वा-इतः) हे वधु ! त्वामितः पितृगृहात् (हस्तगृह्य पूषा नयतु) हस्तः पाणिर्गृह्यो ग्राह्यो यस्य पाणिग्रहणकर्ता “सुपां सुलुक्० [अष्टा० ७।१।३९] इति सुलुक्” पोषकाः पतिः स्वगृहं नयतु-नयति (अश्विना रथेन त्वा प्रवहताम्) गतिशक्तिमन्तौ वाहकौ त्वा रथेनाग्रे पतिगृहे नयतां प्रापयतां (गृहपत्नी गृहान् गच्छ) गृहस्वामिनी सती गृहान् गच्छ (यथा त्वं वशिनी विदथम्-आवदासि) यथा हि त्वं वशकर्त्रीं वेदनीयं सुखवेदनीयं वचनं समन्ताद्वदेस्तथा भव ॥२६॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - May Pusha, the husband who would maintain you, having accepted your hand, lead you to the new home. May the Ashvins, other leading personalities, escort you by chariot to the husband’s home. O bride, go to the new home and new families as mistress of the new home and new family so that you become the darling ruler of the new hearth and home. You are come to a new yajnic order, and you speak a new language of yajnic dedication.