Go To Mantra
Viewed 448 times

न वा अ॑रण्या॒निर्ह॑न्त्य॒न्यश्चेन्नाभि॒गच्छ॑ति । स्वा॒दोः फल॑स्य ज॒ग्ध्वाय॑ यथा॒कामं॒ नि प॑द्यते ॥

English Transliteration

na vā araṇyānir hanty anyaś cen nābhigacchati | svādoḥ phalasya jagdhvāya yathākāmaṁ ni padyate ||

Mantra Audio
Pad Path

न । वै । अ॒र॒ण्या॒निः । ह॒न्ति॒ । अ॒न्यः । च॒ । इत् । न । अ॒भि॒ऽगच्छ॑ति । स्वा॒दोः । फल॑स्य । ज॒ग्ध्वाय॑ । य॒था॒ऽकाम॑म् । नि । प॒द्य॒ते॒ ॥ १०.१४६.५

Rigveda » Mandal:10» Sukta:146» Mantra:5 | Ashtak:8» Adhyay:8» Varga:4» Mantra:5 | Mandal:10» Anuvak:11» Mantra:5


BRAHMAMUNI

Word-Meaning: - (अरण्यानिः) अरण्यानी (न वै-हन्ति) किसी को नहीं मारती है (अन्यः-चेत्) अन्य यदि (न-अभिगच्छति) नहीं आक्रमण करे (स्वादु फलं जग्ध्वाय) स्वादु फल को खाकर (यथाकामं नि पद्यते) यथेष्ट अपने घर को चला जाता है ॥५॥
Connotation: - अरण्यानी किसी को मारती नहीं है अर्थात् उसमें रहनेवाले जंगली पशु किसी को नहीं मारते हैं, यदि कोई उन पर आक्रमण नहीं करे। अरण्यानी में वन्य फल भी खाने को मिलते हैं ॥५॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

अहिंसा

Word-Meaning: - [१] (अरण्यानिः) = गति व ज्ञान में उत्तम यह वनस्थ पुरुष (वा) = निश्चय से (न हन्ति) = हिंसा नहीं करता है, (चेत्) = यदि (अन्यः) = दूसरे हिंस्र पशु (न अधिगच्छति) = इस पर आक्रमण नहीं करते । यह शिकार आदि के शौक से इन पशुओं का कभी हिंसन नहीं करता। यदि अचानक कोई हिंस्र पशु आश्रम में उपद्रव ही कर दे, तब तो उससे रक्षण आवश्यक होता ही है । [२] यह वनस्थ पुरुष (स्वादोः फलस्य जग्ध्वाय) = वन के स्वादिष्ट फलों को खाकर (यथाकामम्) = प्रभु की कामना के अनुसार (निपद्येत) = [पद् गतौ] निश्चय से कार्यों में प्रवृत्त रहता है। 'सादा खाना, सतत कार्यों में प्रवृत्त रहना' यह इसका जीवनसूत्र बन जाता है।
Connotation: - भावार्थ -वनस्थ पुरुष अहिंसा की वृत्ति से चलता है। यह सादा भोजन करता हुआ सतत कार्य प्रवृत्त रहता है।

BRAHMAMUNI

Word-Meaning: - (अरण्यानिः-न वै हन्ति) अरण्यानी न च कमपि हन्ति (अन्यः-चेत्-न अभिगच्छति) यदि कश्चिदन्यो नाक्रामेत् (स्वादुफलं जग्ध्वाय) स्वादु फलं भुक्त्वा (यथा कामं नि पद्यते) यथेष्टं स्वगृहं नियतं प्राप्नोति ॥५॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - The forest does not hurt anyone. Whoever goes to the forest without the intent to damage eats the delicious fruit and roams around as he wishes at will.